Giặt đồ polyester đúng cách: bớt xù, bớt bạc màu, ít vi sợi nhựa

Áo khoác gió mới mua, giặt vài lần đã xù và xỉn màu

Chiếc áo khoác gió hay bộ đồ tập polyester mới mua trông rất ổn, nhưng giặt vài lần là bề mặt xù lông, màu nhìn cũ đi. Nghe quen không?

Giặt đồ polyester cũng là chuyện của môi trường: mỗi lần giặt, vải tổng hợp rụng ra những sợi nhựa cực nhỏ theo nước thải. Giặt nhẹ tay hơn thì đồ bền hơn và bớt thải nhựa, một việc làm được cả hai.

Vi sợi nhựa khi giặt là gì, rụng bao nhiêu?

Polyester về bản chất là sợi nhựa. Khi giặt, ma sát trong lồng giặt làm các đoạn sợi rất nhỏ bong ra khỏi vải, đó là vi sợi nhựa.

Nghiên cứu của Hartline và cộng sự (2016, tạp chí Environmental Science & Technology) giặt không dùng bột giặt 5 chiếc áo khoác và áo len tổng hợp, rồi lọc nước giặt để cân vi sợi. Mỗi món rụng từ khoảng 0 đến 2 gram, tức hơn 0,3% khối lượng món đồ ở mức cao nhất.

Con số nhìn nhỏ, nhưng nhân với số lần giặt và số người mặc thì không nhỏ. Các tác giả cũng cho rằng giặt áo khoác, áo len tổng hợp có thể là nguồn chính đưa vi sợi vào môi trường qua đường giặt giũ.

Lưu ý: đây là thí nghiệm trên một số ít món đồ, nên hãy hiểu là xu hướng chứ không phải con số cho mọi chiếc áo.

Máy giặt cửa trên hay cửa trước: khác biệt lớn nhất

Cũng trong nghiên cứu của Hartline và cộng sự, máy giặt cửa trên (lồng đứng) làm rụng khoảng gấp 7 lần khối lượng vi sợi so với máy giặt cửa trước.

Khác biệt này đáng nhớ nhất vì nó không tốn thêm công sức, chỉ là chọn máy.

• Có máy cửa trước ở nhà, ký túc xá hay tiệm giặt: ưu tiên dùng cho đồ polyester
• Chỉ có máy cửa trên: áp dụng các mẹo ở mục sau để giảm ma sát
• Giặt tay những món quý như áo khoác gió đắt tiền cũng là một lựa chọn

Nghiên cứu này còn cho thấy áo đã bị làm mòn bằng chu trình giặt liên tục 24 giờ rụng nhiều vi sợi hơn áo mới. Nghĩa là đồ càng giặt nhiều, càng cũ thì càng dễ rụng, và càng dễ xù.

Giặt đồ polyester để bớt xù lông: thay đổi 5 thói quen

Xù lông là các sợi bị mài ra rồi vón lại trên bề mặt vải. Ma sát càng nhiều, xù càng nhanh. Vì vậy mẹo nào giảm ma sát đều có lợi cho cả áo lẫn môi trường.

• Lộn mặt trái trước khi giặt, kéo khoá và cài nút để không cọ vào đồ khác
• Không giặt chung với đồ cứng, nhiều ma sát như quần jean, đồ có khoá kim loại
• Cho vào túi giặt lưới để áo ít bị cọ xát trong lồng
• Chọn chế độ giặt nhẹ, vắt nhẹ, đừng chạy chu trình dài khi chỉ là đồ tập ít bẩn
• Giặt vừa đủ, không nhồi quá đầy lồng khiến đồ chà vào nhau

Đây là các mẹo giảm ma sát theo lẽ thường của việc chăm vải, hiệu quả sẽ khác nhau tuỳ loại vải và máy.

Nhiệt độ, nước xả vải, bột giặt: đừng tin lời đồn

Nhiều bài mạng nói chắc chắn giặt nước lạnh thì hết rụng sợi. Nghiên cứu gốc cho thấy chuyện không đơn giản vậy.

Napper và Thompson (2016, tạp chí Marine Pollution Bulletin) giặt vải polyester, polyester pha cotton và acrylic ở 30 độ C và 40 độ C, với nhiều tổ hợp bột giặt và nước xả. Kết quả thay đổi theo cách giặt với những tương tác khá phức tạp. Vải polyester pha cotton rụng ít sợi hơn polyester và acrylic.

De Falco và cộng sự (2018, tạp chí Environmental Pollution) cũng thấy lượng vi sợi phụ thuộc vào loại vải và chất giặt rửa, và vải polyester dệt thoi rụng nhiều nhất trong thí nghiệm của họ. Riêng nước xả vải, nhóm này ghi nhận lượng sợi rụng giảm hơn một phần ba trong điều kiện thử của họ.

Vì vậy bài này không hứa một mẹo nhiệt độ hay nước xả nào là chắc chắn giảm cho mọi chiếc áo. Điều chắc chắn hơn là giảm ma sát, giảm số lần giặt và chọn đúng máy.

Đồ tập, áo khoác gió: giặt ít lần hơn mà vẫn sạch

Vì mỗi lần giặt đều làm vải mòn một chút, cách đơn giản nhất để đồ bền là giặt ít đi khi không cần thiết.

• Áo khoác gió ít dính mồ hôi: phơi thoáng sau khi mặc, chỉ giặt khi thật sự bẩn hoặc có mùi
• Vết bẩn nhỏ: lau bằng khăn ẩm hoặc giặt cục bộ thay vì cả chiếc
• Đồ tập đẫm mồ hôi: giặt trong ngày, đừng để ẩm trong túi nhiều ngày vì dễ hôi
• Phơi ở nơi thoáng, tránh nắng gắt kéo dài vì nắng mạnh làm màu nhanh phai
• Hạn chế máy sấy nhiệt cao, ưu tiên phơi tự nhiên

Với Gen Z hay mặc đi học, đi tập, đi phượt: chiếc áo bền hơn nghĩa là bạn mua lại ít hơn, và đó mới là cách tiết kiệm nhất.

Mua đồ mới: chọn gì để ít rụng sợi, bền màu hơn?

Muốn giảm vi sợi từ gốc, hãy nghĩ ngay từ lúc mua đồ.

• Đọc nhãn thành phần: Napper và Thompson thấy vải polyester pha cotton rụng ít sợi hơn polyester nguyên chất trong thí nghiệm của họ
• Mua ít món hơn nhưng dùng lâu: đồ rụng nhiều nhất khi mòn, nên đồ dùng bền là đồ ít phải thay
• Với đồ tập, chọn loại bạn sẽ mặc thường xuyên, đừng mua theo trend rồi bỏ xó
• Đồ cũ còn tốt thì sửa, nhượng lại hoặc tặng thay vì bỏ

Không cần bỏ hẳn polyester: loại vải này nhẹ, nhanh khô, chắn gió, đúng thứ ta cần cho áo khoác và đồ tập. Chỉ cần dùng và giặt có ý thức.

Câu hỏi thường gặp về giặt đồ polyester

Giặt đồ polyester bằng nước lạnh hay nước ấm?

Nghiên cứu của Napper và Thompson (2016) chưa cho thấy một nhiệt độ nào chắc chắn giảm vi sợi, vì kết quả phụ thuộc cả bột giặt, nước xả và loại vải. Hãy làm theo nhãn hướng dẫn của hãng trên áo.

Giặt máy cửa trên có hại cho áo khoác gió không?

Máy cửa trên rụng nhiều vi sợi hơn máy cửa trước trong nghiên cứu của Hartline và cộng sự (2016). Nếu chỉ có máy cửa trên, hãy lộn mặt trái, dùng túi giặt lưới và chọn chế độ giặt nhẹ.

Vi sợi nhựa khi giặt có chắc là hại không?

De Falco và cộng sự (2018) cho rằng vi sợi không được nhà máy xử lý nước thải giữ lại hoàn toàn và có thể ảnh hưởng đến môi trường nước. Tác hại với sức khoẻ con người còn cần nghiên cứu thêm, nên cách an toàn là giảm lượng thải ngay từ thói quen giặt.

Áo polyester đã xù lông có cứu được không?

Có thể dùng dụng cụ cắt xù để làm bề mặt gọn lại, nhưng sợi đã mòn thì khó phục hồi hoàn toàn. Phòng từ đầu vẫn tốt hơn chữa.