Da nhạy cảm: dấu hiệu, thành phần nên tránh và cách thử an toàn

Mới thoa kem lên là rát: bạn không tưởng tượng đâu

Mua hũ kem mới về, thoa lên mặt vài phút đã thấy châm chích, má đỏ lên. Lần nào đổi sản phẩm cũng hồi hộp, và bạn bắt đầu tự hỏi mình có phải da nhạy cảm không.

Bài này đi từ chuyện đó thật ra là gì, đến thành phần hay gặp rắc rối và cách thử sản phẩm để bớt phải đánh cược bằng cả khuôn mặt.

Da nhạy cảm là gì? Ngay cả giới chuyên môn cũng chưa thống nhất

Một tổng quan hệ thống năm 2015 trên tạp chí Skin Pharmacology and Physiology cho biết da nhạy cảm rất phổ biến nhưng chưa có định nghĩa hay cơ chế thống nhất. Các tác giả ghi nhận hai điểm hay đi kèm nhất là hàng rào bảo vệ da suy yếu và mạch máu dưới da phản ứng mạnh hơn.

Năm 2017, nhóm chuyên gia thuộc International Forum for the Study of Itch đưa ra một định nghĩa đồng thuận: da nhạy cảm là hội chứng với các cảm giác khó chịu (châm chích, rát, đau, ngứa, kim châm) xuất hiện khi gặp tác nhân bình thường không gây ra chúng. Những cảm giác này không giải thích được bằng tổn thương của một bệnh da nào.

Chính các tác giả cũng thừa nhận định nghĩa này khá rộng và dựa vào cảm nhận của người bệnh, chưa có cách đo khách quan.

Da bạn có nhạy cảm không? Các dấu hiệu hay gặp

Theo định nghĩa đồng thuận năm 2017, điểm chung là cảm giác khó chịu khi tiếp xúc với thứ lẽ ra không gây khó chịu. Vùng mặt là nơi hay gặp nhất, nhưng tình trạng này có thể xuất hiện ở bất kỳ vùng nào trên cơ thể.

• Châm chích hoặc rát ngay sau khi thoa kem, toner, sữa rửa mặt
• Cảm giác ngứa hoặc như kim châm khi gặp nóng, lạnh, gió
• Da đỏ lên khi thay đổi sản phẩm hoặc thời tiết

Về đỏ da, bài đồng thuận nêu rõ đây là dấu hiệu quen thuộc nhưng không bắt buộc. Đỏ da cũng có thể đến từ một bệnh da như viêm da cơ địa, nên có đỏ không đồng nghĩa là da nhạy cảm.

Các tác nhân được nhắc tới gồm yếu tố vật lý (tia UV, nóng, lạnh, gió), hoá học (mỹ phẩm, xà phòng, nước, ô nhiễm), và đôi khi căng thẳng hoặc chu kỳ kinh nguyệt.

Thành phần nên cân nhắc tránh khi da hay kích ứng

Chưa có danh sách chung cho mọi làn da dễ kích ứng. Tuy vậy, Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD), trong hướng dẫn chăm da cho người bị rosacea (một bệnh da có làn da rất dễ kích ứng), khuyên tránh sản phẩm chứa một số thành phần. Đây là gợi ý hợp lý để bạn tham khảo khi da hay châm chích.

• Cồn (alcohol)
• Menthol
• Glycolic acid và lactic acid (nhóm acid tẩy da chết)
• Toner dạng làm se: AAD khuyên không dùng

Về hương liệu, AAD khuyên chọn sản phẩm ghi fragrance-free (không hương liệu) thay vì chỉ ghi unscented (không mùi). Trong bài về viêm da tiếp xúc, AAD lưu ý sản phẩm ghi không mùi vẫn có thể chứa hương liệu để che mùi.

Cũng theo AAD, hương liệu là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất của viêm da tiếp xúc. Nếu bạn hay nổi mẩn ngứa sau khi dùng mỹ phẩm thơm, hãy thử chọn dòng không hương liệu.

Thử sản phẩm mới trước khi thoa cả mặt: làm đúng 5 bước

AAD hướng dẫn cách thử sản phẩm tại nhà khá cụ thể. Làm theo thứ tự này sẽ giúp bạn biết kết quả trước khi sản phẩm chạm vào mặt.

• Chọn một vùng da cỡ đồng xu nhỏ ở chỗ sản phẩm không bị chà hay rửa mất, ví dụ mặt trong cánh tay hoặc khuỷu tay
• Thoa lượng bình thường, độ dày như khi bạn dùng thật
• Thoa 2 lần mỗi ngày trong 7 đến 10 ngày
• Để sản phẩm trên da lâu như khi dùng bình thường. Với sữa rửa mặt, để khoảng 5 phút hoặc theo hướng dẫn trên bao bì
• Sau 7-10 ngày không đỏ, ngứa hay sưng thì có thể bắt đầu dùng

Mẹo nhỏ: mỗi lần chỉ thử một sản phẩm. Khi có nhiều món mới cùng lúc và da phản ứng, bạn sẽ không biết món nào là thủ phạm.

Da phản ứng giữa chừng thì làm gì?

Nếu vùng thử xuất hiện đỏ, ngứa hay sưng, AAD khuyên rửa sản phẩm ra nhẹ nhàng càng sớm càng tốt và ngừng dùng. Chườm mát hoặc bôi vaseline có thể giúp dịu da.

Nếu thoa xong thấy châm chích hay rát nhiều, bạn nên rửa sạch và dừng lại thay vì cố chịu đựng. AAD cho biết các hoạt chất như retinol hay glycolic acid có thể gây kích ứng, nhất là với da nhạy cảm.

Khi nào nên đi khám bác sĩ da liễu?

Tự thử sản phẩm ở nhà là bước tốt, nhưng không thay được việc tìm nguyên nhân khi vấn đề kéo dài.

• Phản ứng nặng, không đỡ sau khi rửa sạch, chườm mát và ngừng sản phẩm: AAD khuyên đi khám bác sĩ da liễu
• Phát ban ngứa không hết hoặc cứ tái đi tái lại: nên gặp bác sĩ, vì có thể là viêm da tiếp xúc hoặc một bệnh da khác
• Không rõ thành phần nào gây kích ứng: bác sĩ da liễu có thể giúp, và có thể đề nghị làm test áp da (patch test) chuyên khoa

Da đỏ, rát kéo dài cũng có thể là một bệnh da cần điều trị, không chỉ là da nhạy cảm. Bác sĩ cũng có thể gợi ý sản phẩm dịu nhẹ hợp với da bạn.

Câu hỏi thường gặp về da nhạy cảm

Làm sao biết da mình có nhạy cảm không?

Dấu hiệu chính là châm chích, rát, ngứa hoặc như kim châm khi gặp thứ bình thường không gây khó chịu, như mỹ phẩm, nắng, gió. Da đỏ hay đi kèm nhưng không bắt buộc, và đỏ da cũng có thể do một bệnh da khác.

Da dễ kích ứng nên tránh thành phần nào?

Theo gợi ý của AAD, nên cân nhắc tránh cồn, menthol, glycolic acid, lactic acid và toner làm se. Ưu tiên sản phẩm ghi fragrance-free thay vì chỉ ghi unscented.

Thử sản phẩm mới trong bao lâu thì biết có hợp không?

AAD hướng dẫn thoa lên một vùng nhỏ như mặt trong cánh tay, 2 lần mỗi ngày trong 7 đến 10 ngày. Không đỏ, ngứa hay sưng thì có thể bắt đầu dùng.

Đang thử mà da đỏ rát thì làm gì?

Rửa sản phẩm ra nhẹ nhàng càng sớm càng tốt và ngừng dùng; chườm mát hoặc bôi vaseline có thể giúp dịu da. Không đỡ thì nên đi khám bác sĩ da liễu.

Tóm lại: chậm một chút để da đỡ khổ

Tình trạng này chưa có định nghĩa chặt chẽ, nhưng cách chăm thì khá rõ: ưu tiên sản phẩm không hương liệu, cẩn thận với cồn, menthol và acid tẩy da chết, rồi thử từng món trong 7-10 ngày trước khi dùng lên mặt.

Nếu bạn đang tìm sản phẩm dịu nhẹ để bắt đầu, hãy xem các gợi ý chăm sóc da trên ChoiceHub và đọc kỹ bảng thành phần trước khi chọn.