Thâm mụn lâu hết vì sao? Cách làm mờ được nghiên cứu chứng minh

Mụn hết rồi mà vết thâm vẫn ở đó: có bình thường không?

Có, thâm mụn còn lại sau khi mụn đã xẹp là chuyện khá phổ biến. Tình trạng này gọi là tăng sắc tố sau viêm (PIH, postinflammatory hyperpigmentation).

Theo một tổng quan trên Journal of Cutaneous Medicine and Surgery (2009), phần lớn trường hợp PIH sẽ tự mờ dần, nhưng có thể mất vài tháng đến vài năm, và một số ít là vĩnh viễn. Bài này giúp bạn hiểu vì sao và nên làm gì trong lúc chờ.

Thâm không phải mụn còn sót lại, mà là dấu vết của viêm

Theo tổng quan trên Journal of the American Academy of Dermatology (2017), PIH là hệ quả của tình trạng viêm trên da: mụn viêm, vết trầy, thủ thuật da liễu hay kích ứng đều có thể để lại thâm.

Cũng theo bài này, thâm nằm ở lớp biểu bì thường dễ mờ hơn thâm nằm sâu ở lớp bì. Vì vậy vết thâm càng sâu thì càng cần thời gian.

Các tác giả cũng nhấn mạnh: việc đầu tiên là kiểm soát phần viêm gốc. Nếu mụn vẫn còn nổi thêm đều đặn, thâm mới sẽ tiếp tục xuất hiện chồng lên thâm cũ.

Vì sao thâm mụn lâu hết: đừng so với tốc độ lành của mụn

Mụn xẹp trong vài ngày, còn thâm là chuyện của vài tháng. Theo Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD), vết thâm đậm hơn da vài tông thường mờ trong khoảng 6 đến 12 tháng, còn thâm đậm hơn nữa có thể mất nhiều năm.

Một tổng quan khác (2009) cũng ghi nhận điều trị PIH có thể kéo dài 6 đến 12 tháng hoặc hơn.

Hai thói quen khiến thâm lâu hết hơn:

• Nặn hoặc cào vết mụn, tạo thêm viêm mới
• Dùng quá nhiều hoạt chất mạnh cùng lúc làm da kích ứng. Nghiên cứu của Davis và Callender (2010) cảnh báo kích ứng có thể làm PIH nặng thêm

Bước đầu tiên và quan trọng nhất: chống nắng mỗi ngày

Nghe cũ nhưng đây là lời khuyên đứng đầu. AAD viết rằng điều trị vết thâm hiệu quả bắt đầu từ kem chống nắng. Tổng quan của Davis và Callender (2010) cũng xếp chống nắng đi cùng thuốc làm sáng là hướng điều trị đầu tay.

AAD gợi ý chọn kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên, chống nước, và nên là loại có màu chứa iron oxide vì loại này che cả ánh sáng nhìn thấy, không chỉ tia UV. Bôi lại mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời, và sau khi bơi hoặc đổ mồ hôi.

Về iron oxide: một thử nghiệm ngẫu nhiên mù đôi trên 68 người bị nám (2014) cho thấy kem có iron oxide giúp cải thiện hơn kem chỉ chống UV khi dùng cùng hydroquinone. Đây là nghiên cứu trên nám chứ không phải thâm mụn, nên hãy xem đó là gợi ý chứ không phải kết luận chắc chắn cho thâm mụn.

Hoạt chất nào có bằng chứng làm mờ thâm?

AAD liệt kê các hoạt chất không kê đơn có thể làm mờ vết thâm sẵn có: azelaic acid, glycolic acid, kojic acid, retinoid và vitamin C. Tổng quan của Davis và Callender (2010) còn nêu thêm arbutin, chiết xuất cam thảo và niacinamide.

Một điểm cần biết:

• Nhóm ức chế tyrosinase (hydroquinone, azelaic acid, kojic acid, arbutin) là nhóm làm sáng vùng thâm được mô tả trong tổng quan trên
• Hydroquinone kết hợp retinoid được một tổng quan (2009) đánh giá là lựa chọn có lợi nhất, dù chính các tác giả nói bằng chứng riêng cho PIH còn hạn chế
• Hydroquinone và retinoid mạnh thường là thuốc kê đơn, nên cần bác sĩ da liễu hướng dẫn

Bằng chứng cho từng hoạt chất mạnh nhẹ khác nhau, nên đừng kỳ vọng một lọ serum làm thâm biến mất.

Niacinamide: nhẹ nhàng, hợp da vừa hết mụn, nhưng đừng kỳ vọng quá

Nghiên cứu của Hakozaki và cộng sự trên British Journal of Dermatology (2002) cho thấy niacinamide làm giảm vận chuyển melanosome (hạt chứa sắc tố) từ tế bào sắc tố sang tế bào da, trong mô hình nuôi cấy tế bào ức chế khoảng 35 đến 68%.

Trên người, nhóm 18 phụ nữ Nhật có tăng sắc tố dùng kem dưỡng chứa 5% niacinamide cho thấy vùng sạm giảm và da sáng hơn so với kem nền sau 4 tuần.

Cần đọc đúng giới hạn: đây là nghiên cứu nhỏ, trên sạm da nói chung chứ không riêng thâm mụn. Niacinamide phù hợp để dùng đều và lâu dài, nhưng không phải phép màu.

Kiên nhẫn đúng cách: một lộ trình thực tế cho thâm sau mụn

Từ những gì các nguồn trên nói, một cách làm hợp lý cho người đã hết mụn:

• Sáng: rửa mặt dịu nhẹ, dưỡng ẩm, kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên (ưu tiên loại có màu iron oxide), bôi lại khi ở ngoài trời
• Tối: một hoạt chất làm mờ thâm nhẹ, thêm lần lượt từng thứ một chứ không dùng cùng lúc
• Không nặn, không cào, không tẩy da chết quá tay
• Chụp ảnh cùng điều kiện ánh sáng mỗi tháng để thấy tiến triển thật

Hãy chờ ít nhất vài tháng trước khi đánh giá. Nếu dùng đều mà thâm không cải thiện, hoặc thâm lan rộng, hoặc bạn đang nghĩ đến thủ thuật như peel hay laser, hãy gặp bác sĩ da liễu. Peel và laser nên để bác sĩ cân nhắc, vì làm sai cách có thể gây viêm và thêm thâm.

Câu hỏi thường gặp về thâm mụn

Thâm mụn bao lâu thì mờ?

Theo AAD, vết thâm đậm hơn da vài tông thường mờ trong khoảng 6 đến 12 tháng, còn thâm đậm hơn nữa có thể mất nhiều năm.

Nặn hay chà có làm thâm nhanh hết không?

Không. Thâm là dấu vết của viêm chứ không phải mụn còn sót lại, và nặn, cào hay dùng quá nhiều hoạt chất mạnh cùng lúc có thể làm thâm nặng thêm.

Có cần chống nắng khi trị thâm không?

Có. AAD viết rằng điều trị vết thâm hiệu quả bắt đầu từ kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên, ưu tiên loại có màu chứa iron oxide.

Niacinamide có làm mờ thâm không?

Một nghiên cứu nhỏ năm 2002 cho thấy kem chứa 5% niacinamide giúp giảm vùng sạm sau 4 tuần, nhưng trên sạm da nói chung chứ không riêng thâm sau mụn. Hợp để dùng đều lâu dài, không phải phép màu.

Cẩn thận với kem làm trắng trôi nổi

AAD cảnh báo một số sản phẩm làm sáng da nhập khẩu từng bị phát hiện chứa steroid hoặc thuỷ ngân không ghi trên nhãn, và khuyên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng hoặc do bác sĩ da liễu khuyên dùng. AAD cũng nhắc không bao giờ bôi thuốc tẩy lên da.

Tóm lại: thâm mụn mờ nhờ thời gian, chống nắng đều đặn và vài hoạt chất dịu nhẹ dùng kiên trì. Nếu cần, hãy để bác sĩ da liễu cá nhân hoá cách điều trị cho bạn.