Cập nhật phần mềm ngay: vì sao quan trọng, cách bật tự động

Thông báo cập nhật phần mềm lần thứ mười, và lần thứ mười bạn bấm "để sau"

Bảng cập nhật phần mềm hiện lên đúng lúc bạn đang nhắn tin dở, máy tính đòi khởi động lại đúng lúc đang làm việc. Ai cũng từng bấm "để sau", bố mẹ thì thường bấm luôn cho đỡ phiền.

Bài này cho bạn biết cập nhật phần mềm khác một thông báo phiền phức ở chỗ nào, và cách bật chế độ tự động trên iPhone, Android, Windows để khỏi phải nhớ. Bạn có thể gửi bài cho bố mẹ, hoặc ngồi cài cùng trong 5 phút.

Lỗ hổng đã biết bị khai thác ngoài đời thật, không phải chuyện trong phim

Lỗ hổng là một lỗi trong phần mềm mà kẻ xấu có thể lợi dụng để chui vào thiết bị. Hãng sửa lỗi đó bằng bản cập nhật, và phần lớn bản cập nhật bảo mật ra đời vì lý do này.

Cơ quan An ninh mạng và Hạ tầng Hoa Kỳ (CISA) duy trì Danh mục Lỗ hổng đã bị khai thác (Known Exploited Vulnerabilities, KEV). CISA mô tả đây là nguồn tham chiếu chính thống về những lỗ hổng đã bị khai thác ngoài thực tế, và khuyến nghị các tổ chức xử lý ngay các lỗ hổng trong danh mục này.

Danh mục hiện có hơn 1.700 mục, trong đó có cả sản phẩm của Microsoft, Adobe và nhiều hãng quen thuộc. Mỗi mục có ngày thêm vào và hạn vá riêng: có mục chỉ cách vài ngày, có mục hai tuần. Nghĩa là với những lỗi này, chờ vài tuần đã được coi là chậm.

Vì sao "để sau" lại là canh bạc

Theo Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh (NCSC), cập nhật bảo mật kịp thời giúp bảo vệ thiết bị và tài khoản của bạn khỏi tội phạm mạng. NCSC gọi đây là một trong những việc quan trọng nhất và nhanh nhất bạn có thể làm để giữ an toàn trực tuyến.

Bản cập nhật cũng thường kèm bảo vệ trước virus và mã độc, cùng cải tiến tính năng. Mỗi lần bạn hoãn, thiết bị vẫn mang nguyên lỗi đã được sửa ở bản mới.

Với bố mẹ, rủi ro còn nằm ở chỗ điện thoại là nơi có Zalo, email, ngân hàng số. Nếu bạn chưa làm các bước bảo vệ tài khoản, xem thêm bài Bảo mật tài khoản Zalo, email, ngân hàng: 5 bước dễ cho bố mẹ.

Bật cập nhật tự động trên iPhone và iPad trong 4 lần chạm

Theo hướng dẫn của Apple, bạn làm như sau:

• Mở Cài đặt (Settings)
• Chọn Cài đặt chung (General), rồi Cập nhật phần mềm (Software Update)
• Chọn Cập nhật tự động (Automatic Updates)
• Bật Tự động cài đặt (Automatically Install)

Sau khi bật, máy tải và cài bản cập nhật qua đêm khi đang sạc và có Wi-Fi, và sẽ báo trước khi cài. Nếu chưa muốn tự cài, bạn có thể chỉ bật Tự động tải về (Automatically Download) để cài thủ công sau.

Điện thoại Android: kiểm tra bản cập nhật hệ thống và ứng dụng

Google cho biết phần lớn bản cập nhật hệ thống và bản vá bảo mật trên Android được cài tự động. Để kiểm tra thủ công, hãy cắm Wi-Fi, sạc pin trên 75%, rồi vào Cài đặt, chọn Hệ thống, chọn Cập nhật phần mềm và làm theo hướng dẫn trên màn hình. Tên menu có thể khác đôi chút tuỳ hãng máy.

Còn ứng dụng thì bật trong Google Play:

• Mở Google Play, chạm ảnh đại diện ở góc trên bên phải
• Vào Cài đặt, rồi Tùy chọn mạng, rồi Tự động cập nhật ứng dụng
• Chọn qua Wi-Fi hoặc cả Wi-Fi lẫn dữ liệu di động. Với bố mẹ ít dùng dữ liệu di động, chọn chỉ Wi-Fi là gọn nhất

Bạn cũng có thể bật tự cập nhật riêng cho từng ứng dụng, ở trang chi tiết ứng dụng, mục ba chấm, chọn Bật tự động cập nhật.

Máy tính Windows: cập nhật xong nhớ khởi động lại

Trên Windows 11, vào Bắt đầu (Start), chọn Cài đặt (Settings), chọn Windows Update, rồi bấm Kiểm tra bản cập nhật. Có bản mới thì chọn Tải xuống và cài đặt, và khởi động lại khi máy yêu cầu để hoàn tất.

Trong cùng trang đó có công tắc Nhận bản cập nhật mới nhất ngay khi có. Theo Microsoft, dù công tắc bật hay tắt, bạn vẫn nhận các bản cập nhật bảo mật định kỳ; công tắc chỉ quyết định bạn nhận các bản cải tiến, tính năng mới nhanh hay chậm.

Nếu máy bố mẹ còn chạy Windows 10, lưu ý Microsoft đã ngừng hỗ trợ hệ điều hành này từ ngày 14/10/2025. Nên nhờ người rành kiểm tra xem máy có nâng cấp lên Windows 11 được không.

Đã bật tự động mà vẫn chưa thấy cập nhật: 4 lý do hay gặp

NCSC lưu ý cập nhật tự động có thể không chạy trong một số hoàn cảnh, nên thỉnh thoảng cần kiểm tra lại. Những nguyên nhân thường gặp:

• Bộ nhớ gần đầy, không đủ chỗ tải bản cập nhật
• Máy không kết nối Wi-Fi hoặc không được cắm sạc vào ban đêm
• Máy lâu ngày chưa khởi động lại
• Có người đã tắt tính năng tự động trước đó

Mỗi tháng một lần, hãy mở trang Cập nhật phần mềm trên máy của bố mẹ và xem có đang chờ bản nào không. Nếu bộ nhớ đầy, hãy xoá bớt ảnh, video trùng và ứng dụng ít dùng rồi cập nhật lại.

Mẹo cho bố mẹ: chỉ cập nhật từ Cài đặt, đừng bấm link lạ

Kẻ lừa đảo hay giả làm thông báo "cần cập nhật khẩn" để dụ bấm link hoặc cài ứng dụng lạ. Quy tắc dễ nhớ: chỉ cập nhật qua mục Cài đặt của máy, hoặc qua cửa hàng ứng dụng chính thức (App Store, Google Play), và không cập nhật từ tin nhắn, cửa sổ quảng cáo hay đường link gửi đến.

Bạn cũng nên dặn bố mẹ không đọc mã OTP hay chuyển tiền cho bất kỳ ai với lý do "để cập nhật".

Nếu có thể, hãy cài giúp bố mẹ một lần rồi để máy tự lo. Một công tắc bật đúng chỗ đáng giá hơn mười lời nhắc.

Câu hỏi thường gặp về cập nhật phần mềm

Cập nhật phần mềm có làm mất dữ liệu không?

Bạn nên sao lưu ảnh và danh bạ định kỳ, nhất là trước khi nâng cấp phiên bản hệ điều hành lớn, để yên tâm hơn dù có sự cố hay không.

Nên cập nhật ngay hay chờ vài tuần cho ổn định?

Với bản vá bảo mật thì nên cài sớm. NCSC khuyến nghị cài bản cập nhật bảo mật kịp thời, và CISA khuyến nghị các tổ chức xử lý ngay những lỗ hổng đã bị khai thác.

Cập nhật tự động có tốn dữ liệu 4G không?

Bạn kiểm soát được việc này. Trên Google Play có thể chọn chỉ cập nhật qua Wi-Fi, còn iPhone tải và cài qua đêm khi có Wi-Fi và đang sạc.

Máy cũ không còn nhận cập nhật thì sao?

Khi hãng ngừng hỗ trợ, như trường hợp Windows 10, hãng không còn phát hành bản cập nhật thông thường cho hệ điều hành đó. Lúc đó nên cân nhắc nâng cấp hệ điều hành hoặc thay thiết bị, nhất là nếu máy dùng cho ngân hàng và thanh toán.