Điện thoại có gây ung thư không? Đọc đúng nhóm 2B của IARC

Đọc tin "điện thoại gây ung thư" lúc nửa đêm: nên lo đến đâu?

Bạn vừa lướt thấy một bài hỏi điện thoại có gây ung thư không, trong khi máy đang nằm ngay cạnh gối. Cảm giác lo là dễ hiểu, vì tiêu đề kiểu này thường được viết để bạn hoảng.

Bài này đọc lại đúng những gì cơ quan nghiên cứu ung thư của WHO (IARC) và các nghiên cứu lớn đã nói, không to tát hơn mà cũng không trấn an quá mức.

Nhóm 2B của IARC nghĩa là gì?

Năm 2011, một nhóm chuyên gia do IARC triệu tập đã xếp trường điện từ tần số vô tuyến, loại sóng điện thoại dùng, vào nhóm 2B: "có thể gây ung thư cho người". Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), cơ sở là bằng chứng hạn chế ở người, bằng chứng hạn chế ở chuột và cơ chế sinh học chưa nhất quán.

Điểm hay bị bỏ qua: nhóm của IARC trả lời câu hỏi "bằng chứng mạnh đến đâu", không trả lời "nguy cơ lớn đến đâu". Nhóm 2B nằm dưới nhóm 2A (có khả năng gây ung thư) và nhóm 1 (chắc chắn gây ung thư).

• 2B nghĩa là: có tín hiệu đáng để nghiên cứu tiếp, nhưng bằng chứng chưa đủ để kết luận
• 2B không có nghĩa: điện thoại đã được chứng minh gây ung thư
• 2B cũng không có nghĩa: hoàn toàn an toàn, vì việc dùng nhiều và lâu dài vẫn còn được nghiên cứu

Interphone: nghiên cứu lớn nhất lúc đó tìm thấy gì?

Interphone là nghiên cứu bệnh chứng quốc tế ở 13 nước, công bố năm 2010 trên International Journal of Epidemiology, với 2.708 ca u thần kinh đệm và 2.409 ca u màng não cùng nhóm đối chứng. Kết quả chính khá bất ngờ: người từng dùng điện thoại đều đặn có nguy cơ thấp hơn một chút (tỉ số odds 0,81 với u thần kinh đệm và 0,79 với u màng não).

Chính các tác giả cho rằng con số này có thể do sai lệch khi chọn người tham gia hoặc hạn chế phương pháp, chứ không phải điện thoại có tác dụng bảo vệ.

Có một chi tiết khiến tin đồn lan rộng: nhóm tự khai thời gian gọi cao nhất (từ 1.640 giờ trở lên) có odds u thần kinh đệm cao hơn (1,40). Nhưng các tác giả chỉ ra nhóm này có nhiều mức dùng tự khai không hợp lý, và nói tác động của việc dùng nhiều lâu dài vẫn cần nghiên cứu thêm. Cũng không thấy odds tăng ở người dùng từ 10 năm trở lên.

Bức xạ điện thoại có hại không? Tổng quan WHO 2024 trả lời

Năm 2024, tổng quan hệ thống của Karipidis và cộng sự trên Environment International (thực hiện cho WHO) gom các nghiên cứu quan sát ở người. Với độ chắc chắn vừa phải, nhóm kết luận việc tiếp xúc sóng điện thoại ở vùng đầu nhiều khả năng không làm tăng nguy cơ u thần kinh đệm, u màng não hay u dây thần kinh thính giác ở người lớn.

• U thần kinh đệm: tỉ số nguy cơ gộp 1,01 (khoảng tin cậy 0,89 đến 1,13)
• U màng não: 0,92 (0,82 đến 1,02)
• U dây thần kinh thính giác: 1,03 (0,85 đến 1,24)

Con số quanh mức 1 nghĩa là không thấy chênh lệch rõ giữa người dùng và không dùng. Trang hỏi đáp của WHO cũng nói bằng chứng hiện có không cho thấy điện thoại có tác động có hại đến sức khoẻ, và năng lượng đầu hấp thụ từ điện thoại không vượt mức khuyến cáo.

Phân loại 2B của IARC vẫn nằm đó, nhưng bằng chứng mới nhất nghiêng về phía bớt lo hơn so với năm 2011.

Để điện thoại gần đầu khi ngủ hay gọi lâu: có gì khác?

Các nghiên cứu ở trên chủ yếu xem xét việc áp điện thoại vào tai để gọi, nên không thể suy ra điều gì riêng cho chiếc máy nằm cạnh gối. Với nhóm bằng chứng như hiện nay, chưa có cơ sở để bảo bạn phải bỏ thói quen này vì sợ ung thư.

Nhưng lý do để đặt máy xa giường lại rất thực tế: thông báo làm bạn giật mình, ánh sáng màn hình và cám dỗ lướt thêm 15 phút. Nếu bạn vẫn muốn bớt lo, vài thói quen dưới đây tốn rất ít công sức:

• Đặt máy ở bàn cạnh giường hoặc đầu giường bên kia, thay vì dưới gối
• Gọi lâu thì dùng tai nghe hoặc loa ngoài
• Nhắn tin thay vì gọi khi không cần giọng nói

Đây cũng là các gợi ý NCI dẫn lại từ Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA): dùng loa ngoài, tai nghe hoặc nhắn tin thay vì gọi. Xem thêm cách ngủ ngon khi bớt dính điện thoại:

Sai lầm hay gặp khi đọc tin sức khoẻ trên mạng

Tin hoảng loạn thường dùng cùng vài chiêu. Nhận ra chúng giúp bạn bình tĩnh hơn với mọi chủ đề, không riêng điện thoại.

• Chỉ nhắc "có thể gây ung thư" mà không nói bằng chứng hạn chế
• Nhầm "có thể" của nhóm 2B với mức độ nguy hiểm
• Dùng một nghiên cứu nhỏ hoặc nghiên cứu trên chuột để kết luận cho người
• Lấy nhận xét từ trang đang bán thiết bị chống bức xạ

Muốn chắc, tìm tên tổ chức (WHO, IARC, NIH) hoặc tạp chí có bình duyệt, và đọc kỹ câu kết luận chứ không chỉ tiêu đề. Nếu nhà có em nhỏ, bạn có thể xem thêm chuyện thời gian dùng màn hình:

Câu hỏi thường gặp về điện thoại có gây ung thư không

Điện thoại có gây ung thư không?

Chưa có bằng chứng đủ mạnh cho thấy điều đó. IARC xếp sóng điện thoại vào nhóm 2B (bằng chứng hạn chế) năm 2011, còn tổng quan hệ thống năm 2024 kết luận nhiều khả năng không làm tăng nguy cơ u não.

Sóng điện từ điện thoại có làm tăng nguy cơ u não ở người dùng lâu năm không?

Interphone không thấy odds tăng ở người dùng từ 10 năm trở lên, và tổng quan 2024 cũng không thấy mối liên hệ rõ. Tuy vậy, các tác giả Interphone vẫn đề nghị theo dõi thêm nhóm dùng rất nhiều và lâu dài.

Ngủ để điện thoại cạnh đầu có hại không?

Các nghiên cứu trên chủ yếu xét việc gọi điện áp máy vào tai, nên chưa trả lời riêng cho trường hợp này. Dù vậy, để máy xa giường vẫn giúp bạn ngủ ngon hơn.

Nếu muốn giảm tiếp xúc thì làm gì?

Dùng tai nghe hoặc loa ngoài khi gọi lâu và nhắn tin thay vì gọi. Theo NCI, dẫn gợi ý của FDA, các cách này giúp giảm lượng sóng đầu tiếp xúc.

Tóm lại: bình tĩnh, đừng sợ, đừng chủ quan

Nhóm 2B là lời nhắc "cần nghiên cứu thêm", không phải bản án cho chiếc điện thoại của bạn. Các nghiên cứu lớn đến nay không thấy mối liên hệ rõ giữa dùng điện thoại và u não, dù chưa ai loại trừ hoàn toàn rủi ro ở người dùng rất nhiều và rất lâu.

Cách sống chung hợp lý là dùng tai nghe khi gọi lâu, đặt máy xa gối khi ngủ vì giấc ngủ, và chỉ tin những tin có nguồn rõ ràng.