Lừa đảo qua tin nhắn: 5 dấu hiệu nhận ra và việc cần làm ngay

Lừa đảo qua tin nhắn: vì sao ai cũng có thể bị đánh trúng

Điện thoại rung lên, một tin nhắn báo tài khoản bị khoá hoặc xe vừa bị phạt nguội, kèm đường link. Đó là kiểu lừa đảo qua tin nhắn đang rất phổ biến, và ngón tay nhiều người bấm trước khi kịp nghĩ.

Chính sự hoảng hốt đó là thứ kẻ lừa đảo cần. Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an) cho biết đối tượng bị nhắm tới gồm người lớn tuổi, người ít am hiểu công nghệ, học sinh, sinh viên và người lao động tự do. Nói cách khác, không ai đứng ngoài.

Bài này gom các kịch bản hay gặp ở Việt Nam, dấu hiệu để nhận ra và việc nên làm ngay. Bạn có thể gửi cho bố mẹ đọc cùng.

Kịch bản 1: tin nhắn giả ngân hàng, đòi bấm link cập nhật tài khoản

Tin nhắn nói tài khoản có giao dịch lạ, bị lộ thông tin hoặc sắp bị khoá, rồi mời bạn bấm link để "mở khoá", "hủy giao dịch" hay đổi mật khẩu. Theo cảnh báo của Cục Cảnh sát hình sự năm 2025, đường link này dẫn tới trang giả hoặc chứa mã độc để đánh cắp mật khẩu, thậm chí chiếm quyền điều khiển thiết bị.

FTC (Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ) liệt kê các dấu hiệu rất giống nhau ở mọi nước:

• Tin bất ngờ, tự xưng là ngân hàng hay ví điện tử bạn quen
• Nói có hoạt động đáng ngờ hoặc vấn đề với tài khoản
• Lời chào chung chung, nói tài khoản đang bị treo
• Mời bạn cập nhật thông tin thanh toán qua đường link

Muốn kiểm tra, hãy tự mở ứng dụng ngân hàng hoặc gọi số mà bạn biết chắc là thật, đừng dùng số hay link trong tin nhắn. Công an khuyến cáo việc đổi thông tin tài khoản chỉ nên làm tại quầy hoặc qua ứng dụng, website chính thức của ngân hàng.

Kịch bản 2: cuộc gọi tự xưng công an, "liên quan đến một vụ án"

Người gọi xưng là công an, kiểm sát viên hoặc An ninh mạng, báo bạn liên quan đến một vụ án hoặc tài khoản có giao dịch bất hợp pháp. Có vụ, đối tượng còn nói đúng thông tin cá nhân và số căn cước để tạo lòng tin, rồi bảo kết bạn Zalo hoặc Messenger để nhận "tài liệu" (theo Cổng thông tin Bộ Công an, 3/2026).

Bước tiếp theo thường là doạ nặng, gây áp lực tâm lý, rồi đòi nộp tiền "chứng minh vô tội". Cục Cảnh sát hình sự cũng cảnh báo cả chiêu "bắt cóc online".

Điều cần nhớ: cơ quan Công an không làm việc qua điện thoại và không yêu cầu chuyển tiền phục vụ điều tra. Khi cần làm việc, họ gửi giấy mời, giấy triệu tập hoặc thông qua công an địa phương. Bị gọi như vậy, hãy cúp máy và đến công an xã, phường gần nhất hỏi trực tiếp.

Kịch bản 3: tin "phạt nguội" kèm link nộp phạt, hạn 48 giờ

Tin nhắn giả danh công an hoặc CSGT báo xe của bạn vi phạm giao thông và chưa nộp phạt. Theo Bộ Công an (cảnh báo ngày 10/9/2026), link trong tin có giao diện giống Cổng Dịch vụ công Quốc gia, hứa giảm phạt nếu nộp sớm hoặc doạ tăng phạt nếu quá hạn ngắn.

Trang giả sẽ đòi đăng nhập ngân hàng, nhập thẻ, mật khẩu hoặc OTP. Bộ Công an nhấn mạnh cơ quan công an không yêu cầu người dân nộp phạt hay cung cấp thông tin tài khoản qua đường link kiểu này.

Muốn biết xe có vi phạm không, hãy tra cứu qua các kênh chính thức mà Bộ Công an nêu:

• Ứng dụng VNeID
• Ứng dụng VNeTraffic
• Trang của Cục Cảnh sát giao thông
• Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc Cổng Dịch vụ công Bộ Công an

Dấu hiệu lừa đảo qua điện thoại: 5 câu hỏi tự hỏi trước khi bấm hay trả lời

Kịch bản đổi liên tục, nhưng dấu hiệu thì lặp lại. Trước khi làm theo bất kỳ tin nhắn hay cuộc gọi nào, hãy hỏi:

• Có doạ hoặc giục không? Cơ quan An ninh mạng Hoa Kỳ (CISA) nêu lời lẽ khẩn cấp, doạ hậu quả nếu không phản hồi ngay là dấu hiệu điển hình. Các cảnh báo ở Việt Nam cũng gặp hạn 48 giờ hay "nộp sớm được giảm".
• Có đòi mật khẩu, OTP, thông tin thẻ không? Đây là điểm đỏ nhất, dù người gọi tự xưng là ai.
• Có link lạ hoặc link rút gọn không? CISA nêu link rút gọn không rõ nguồn là dấu hiệu cần cảnh giác.
• Có bắt chuyển tiền vào tài khoản lạ "để xác minh" không?
• Có yêu cầu cài ứng dụng ngoài kho chính thống không? Cục Cảnh sát hình sự cảnh báo cả ứng dụng giả, và khuyên chỉ dùng ứng dụng chính thức của ngân hàng trên Google Play hoặc App Store.

Một lưu ý mới: CISA cho biết tin viết đúng chính tả không chứng minh là thật, vì AI giờ viết được tin nhắn rất trơn tru. Đừng yên tâm chỉ vì tin không có lỗi.

Lỡ bấm link hoặc lỡ đọc OTP rồi: làm ngay những việc này

Đừng xấu hổ hay giấu. Càng báo sớm càng dễ chặn thiệt hại.

• Đã đưa thông tin thẻ, mật khẩu, OTP hoặc chuyển tiền: gọi ngay ngân hàng qua số tổng đài chính thức để khoá tài khoản, rồi báo cơ quan công an. Đây là khuyến cáo của Bộ Công an.
• Chỉ bấm link hoặc mở file: FTC khuyên cập nhật phần mềm bảo mật, quét thiết bị và gỡ những gì nó báo có vấn đề.
• Đã gõ mật khẩu vào trang lạ: đổi mật khẩu tài khoản đó, và cả những nơi dùng chung mật khẩu, bằng ứng dụng hoặc trang chính thức.
• Lỡ cài ứng dụng lạ: gỡ ứng dụng, nhờ người rành công nghệ hoặc nhân viên ngân hàng kiểm tra điện thoại.
• Chụp lại tin nhắn, số điện thoại gửi, link và số tài khoản nhận tiền để làm bằng chứng khi trình báo.

Nếu đã lộ tiền hay OTP, hãy ưu tiên gọi ngân hàng và báo công an trước, các việc còn lại làm sau.

Giúp bố mẹ không bị lừa: một thoả thuận gia đình đơn giản

Cục Cảnh sát hình sự khuyên mọi người hướng dẫn người lớn tuổi nhận biết và từ chối cuộc gọi lừa đảo. Cách dễ nhất là thoả thuận với nhau vài quy tắc.

• Tin hay cuộc gọi nào nhắc tới tiền, tài khoản, công an, tiền phạt thì dừng lại và gọi con cháu trước khi làm gì
• Không cung cấp OTP, mật khẩu cho bất kỳ ai, kể cả người xưng là nhân viên ngân hàng hay công an
• Không bấm link trong tin nhắn của số lạ

Muốn dựng thêm lớp bảo vệ cho Zalo, email, ngân hàng, bạn xem bài các bước bảo mật tài khoản dành cho bố mẹ:

Câu hỏi thường gặp về lừa đảo qua tin nhắn

Tin nhắn nhắc đúng tên ngân hàng của tôi thì có phải thật không?

Chưa chắc. Bộ Công an cảnh báo kẻ gian mạo danh ngân hàng, và link trong tin có thể dẫn tới trang giả. Hãy tự mở ứng dụng ngân hàng để kiểm tra.

Người gọi nói đúng thông tin cá nhân của tôi thì có đáng tin không?

Không. Trong vụ Bộ Công an công bố tháng 3/2026, đối tượng nói đúng thông tin cá nhân và số căn cước để tạo lòng tin. Điều đó không chứng minh người gọi là công an.

Công an có gọi điện bắt chuyển tiền để điều tra không?

Không. Cơ quan Công an không làm việc qua điện thoại và không yêu cầu chuyển tiền phục vụ điều tra.

Nếu chỉ bấm link nhưng chưa nhập gì thì có sao không?

Link có thể chứa mã độc. FTC khuyên cập nhật phần mềm bảo mật, quét thiết bị và gỡ mọi thứ bị báo cáo; nếu có nghi ngờ, báo ngân hàng hoặc công an.