Áo chống nắng UPF: UPF 50+ có thật không, mặc sao cho mát

Đi biển, chạy xe cả buổi: mặc ít thì mát, nhưng da trả giá

Trưa nắng, chạy xe máy hay nằm bãi biển, ai cũng muốn mặc cho thoáng hơn là khoác thêm áo chống nắng. Nhưng cánh tay, gáy, mu bàn tay phơi nắng nhiều giờ là chỗ cháy nắng đầu tiên.

Áo chống nắng UPF sinh ra để giải bài toán này, nhưng không phải cái nào ghi UPF 50+ cũng mặc là mát hay chắn nắng như nhau. Bài này giúp bạn đọc nhãn cho đúng và chọn cách mặc hợp từng dịp.

UPF 50 là gì và nhãn 50+ có đáng tin không?

UPF (ultraviolet protection factor) là chỉ số đo lượng tia UV xuyên qua vải. Theo tổng quan năm 1998 trên Journal of Cutan Med Surg, chiếc áo thun cotton thường chỉ cho mức bảo vệ tương đương SPF khoảng 7, được tác giả đánh giá là chưa đủ khi ra nắng nhiều.

UPF càng cao thì càng ít tia UV xuyên qua vải.

Vậy nhãn có thật không? Con số chỉ có ý nghĩa khi áo được thử nghiệm theo một chuẩn công bố, chẳng hạn AS/NZS 4399 của Úc và New Zealand. Bạn nên ưu tiên áo ghi rõ chuẩn thử nghiệm thay vì chỉ in chữ UPF 50+ cho đẹp.

• Tìm tên chuẩn (AS/NZS 4399, hoặc chuẩn tương đương) trên nhãn hoặc mô tả
• Cẩn thận với áo chỉ ghi chung chung "chống UV", không có con số
• UPF khác SPF: SPF dành cho kem bôi trên da, UPF dành cho vải

Vải và màu nào chắn nắng mà vẫn mát?

Theo Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD), điều cốt lõi là chọn vải dày đặc, màu tối hoặc màu tươi, và tránh vải dệt thưa như ren. AAD cũng nói màu tối chắn nắng tốt hơn màu sáng.

Tổng quan của Adam (1998) liệt kê các yếu tố quyết định UPF: sợi vải và kiểu dệt, màu vải, xử lý hoàn tất, phụ gia. Nghĩa là không có loại vải nào tốt tuyệt đối, phải nhìn nhãn kiểm nghiệm.

Để mát, bạn nên chọn áo mỏng nhẹ, thoáng, khô nhanh; áo chống nắng tốt vẫn có thể rất nhẹ.

Mẹo thử nhanh khi cầm áo trên tay: giơ lên phía ánh sáng, thấy sáng xuyên rõ thì vải khá thưa, nên cân nhắc lại.

Mặc ướt, mặc chật: lý do UPF trên nhãn có thể tụt

Con số trên nhãn là kết quả thử trong phòng thí nghiệm. Ngoài đời, áo ướt mồ hôi hay nước biển, hoặc bị căng ra khi mặc chật, có thể bảo vệ kém hơn.

Nghiên cứu năm 2002 của Gambichler và cộng sự (69 loại vải mùa hè) cho thấy ướt làm UPF tăng ở linen, viscose, polyester thường nhưng giảm ở cotton. Nhóm tác giả kết luận cần thử cả khi khô lẫn khi ướt vì hiệu ứng khác nhau theo từng loại vải. AAD thì khuyên đơn giản: đồ khô chắn nắng tốt hơn đồ ướt.

Về độ căng, nghiên cứu của Kan và cộng sự (2013) trên vải dệt kim cotton và cotton/Coolmax cho thấy vải bị kéo giãn thường có UPF thấp hơn vì các lỗ trong cấu trúc vải mở rộng ra. Đây là thử nghiệm phòng lab trên vải dệt kim, nên chỉ nên dùng làm tham khảo.

• Chọn size vừa hoặc hơi rộng, đừng mặc áo bó căng
• Mang thêm một chiếc áo khô để thay sau khi bơi
• Đừng coi áo UPF là xong, hãy kết hợp cách che khác

Outfit đi biển: che nắng mà vẫn lên ảnh

Đi biển cả ngày nghĩa là tắm, chụp ảnh, ngồi bãi cát. Bạn cần áo khô nhanh và phần che bổ sung cho vùng da không được áo che.

• Áo sơ mi mỏng hoặc áo tay dài UPF khoác ngoài đồ bơi, mở khuy hoặc buộc vạt cho thoáng
• Quần short hoặc quần lửng nhẹ, phối giày sandal đi bãi
• Mũ rộng vành che tai và gáy; AAD khuyên tránh mũ lưỡi trai vì không che tai, gáy
• Kính có nhãn chặn UV; AAD lưu ý kính tối màu chưa chắc đã chặn UV
• Kem chống nắng chống nước SPF 30+ cho phần da không che, như AAD khuyến nghị

Bài dưới đây gợi ý cách chọn mũ che nắng vừa đẹp vừa hiệu quả.

Outfit đi xe máy dưới nắng gắt: áo gió mỏng, găng và khẩu trang

Chạy xe máy, phần dễ cháy nhất là cánh tay, mu bàn tay và gáy. Áo khoác mỏng tay dài là lựa chọn cho dù trời nóng, miễn là vải thoáng và có nhãn UPF.

AAD khuyên mặc càng nhiều vải che da càng tốt khi ra ngoài, ưu tiên áo tay dài, quần dài nhẹ. Nghiên cứu năm 2018 của Downs và Harrison trên British Journal of Dermatology cũng chỉ ra mức bảo vệ của áo phụ thuộc cả UPF của vải lẫn phần cơ thể được che.

• Áo khoác tay dài mỏng, có thêm phần vải che cổ tay hoặc mu bàn tay
• Găng tay chống nắng, khẩu trang che cổ nếu chạy lâu
• Quần dài nhẹ hoặc quần jean mỏng thay quần đùi
• Mũ bảo hiểm kèm kính chắn UV, bôi kem phần mặt và gáy hở

Nếu bạn đi xe máy ngày nào cũng bôi kem, hãy xem cách chọn kem hợp loại da.

Sai lầm hay gặp khi mua áo chống nắng

Mua áo chống nắng là chuyện không khó, nhưng nhiều người dính vài lỗi nhỏ.

• Tin vào chữ UPF 50+ mà không có tên chuẩn thử nghiệm
• Mua áo mỏng, dệt thưa vì thấy mát
• Mặc áo quá chật hoặc để áo ướt cả ngày
• Bỏ qua mũ, kính, kem cho phần da còn lại

Áo UPF giảm nguy cơ cháy nắng, nhưng không thay thế được các biện pháp còn lại. Nếu da bạn đỏ rát kéo dài, nổi mụn nước hay có nốt ruồi thay đổi, hãy gặp bác sĩ da liễu.

Câu hỏi thường gặp về áo chống nắng UPF

UPF 50 và UPF 50+ khác nhau thế nào?

Cả hai đều là mức UPF cao nhất thường thấy trên nhãn áo, nên bạn không cần phân biệt quá kỹ. Điều đáng xem hơn là áo có ghi chuẩn thử nghiệm hay không.

Áo UPF 50+ có cần bôi thêm kem chống nắng không?

Có, với phần da áo không che như mặt, cổ, tay. AAD khuyên bôi kem phổ rộng, chống nước, SPF 30 trở lên cho vùng da không được che.

Áo chống nắng giặt nhiều có mất tác dụng không?

Tổng quan của Adam (1998) cho biết hiệu quả của vải theo thời gian chịu ảnh hưởng của giãn, co, giặt và mòn. Bạn nên làm theo hướng dẫn giặt của hãng và thay áo khi vải đã mỏng, giãn nhiều.

Màu nào chống nắng tốt nhất?

AAD cho biết màu tối chắn nắng tốt hơn màu sáng, đồng thời khuyên chọn vải dày đặc. Tuy nhiên, màu chỉ là một yếu tố bên cạnh kiểu dệt và nhãn UPF.