Patch test đúng cách: thử mỹ phẩm mới để tránh kích ứng

Patch test là gì và vì sao nên làm trước khi thoa lên mặt

Bạn vừa nhận được serum mới, da mặt thì còn đang yên ổn, và bạn muốn thoa thử luôn. Patch test là bước chặn lại khoảng 1 tuần để thử sản phẩm trên một vùng da nhỏ trước, thay vì để cả khuôn mặt làm "chuột thí nghiệm".

Theo Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD), cách làm này giúp bạn phát hiện sớm đỏ, ngứa hay sưng ở một vùng nhỏ, dễ xử lý hơn nhiều so với phản ứng lan khắp mặt.

Bước này đặc biệt hợp nếu da bạn hay châm chích, từng nổi mẩn với mỹ phẩm, hoặc sắp thử sản phẩm có hoạt chất mạnh. Da nhạy cảm thì càng nên làm.

Thử ở đâu: chọn vùng da nhỏ, ít bị cọ xát

AAD hướng dẫn chọn một vùng cỡ đồng xu 25 cent, nơi sản phẩm không bị cọ hay trôi mất, ví dụ mặt trong cẳng tay hoặc chỗ gập khuỷu tay.

Một vài lưu ý nhỏ để kết quả dễ đọc hơn:

• Chọn vùng da lành, không trầy xước, không đang nổi mẩn
• Tránh chỗ hay dính quần áo, dây đồng hồ hoặc bị cọ khi tắm
• Mỗi lần chỉ thử 1 sản phẩm mới, để lỡ có phản ứng bạn biết thủ phạm là món nào
• Ghi lại ngày bắt đầu trong ghi chú điện thoại để khỏi quên

Thoa thế nào, theo dõi bao lâu: 7-10 ngày, không phải 1 buổi tối

Theo AAD, bạn thoa sản phẩm lên vùng thử hai lần mỗi ngày trong 7 đến 10 ngày, với lượng và độ dày giống như khi dùng thật.

Với sản phẩm rửa trôi như sữa rửa mặt, để trên da khoảng 5 phút hoặc theo hướng dẫn trên nhãn rồi rửa sạch. Nếu hết 7-10 ngày mà da vẫn bình thường, bạn có thể bắt đầu dùng.

Vì sao lâu vậy? Vì phản ứng dị ứng có thể hiện ra sau nhiều giờ hoặc nhiều ngày kể từ lúc da tiếp xúc, theo AAD. Thử một đêm rồi sáng dậy thấy ổn chưa chắc đã an toàn.

Đọc kết quả: kích ứng và dị ứng khác nhau thế nào?

Hai chữ này hay bị dùng lẫn lộn, nhưng cơ chế không giống nhau. Kích ứng là da bị tổn thương khi tiếp xúc với một chất; dị ứng là phản ứng của cơ thể với một thành phần cụ thể, chẳng hạn chất bảo quản trong mỹ phẩm. Theo AAD, cả hai đều có thể gây viêm da tiếp xúc, với dấu hiệu đỏ, ngứa và sưng.

Bạn có thể nhận ra theo các dấu hiệu sau:

• Ngứa thường là dấu hiệu đầu tiên của viêm da tiếp xúc, sau đó là phát ban, có thể có mụn nước
• Dị ứng có thể nổi mẩn sau nhiều giờ hoặc nhiều ngày, kể cả khi chỉ tiếp xúc ngắn
• Một số hoạt chất như retinol hay glycolic acid có thể gây kích ứng nhẹ, tạm thời, nhất là da nhạy cảm; AAD xem đây là điều bình thường

Nếu có bất kỳ phản ứng nào ở vùng thử, rửa nhẹ sản phẩm đi ngay, ngưng dùng và có thể chườm mát hoặc bôi vaseline để dịu da, theo AAD. Bạn không cần tự phân loại chính xác đó là kích ứng hay dị ứng, vì cách xử lý ban đầu giống nhau: dừng sản phẩm.

Giới hạn của patch test: qua được vẫn chưa phải bảo đảm tuyệt đối

Patch test tại nhà là một lớp bảo vệ, không phải lá chắn hoàn hảo. Có vài điều bạn nên biết để không chủ quan.

• Vùng cẳng tay không hoàn toàn giống da mặt, nên vẫn có thể có phản ứng khi thoa lên mặt
• Một số phản ứng chỉ lộ ra khi dùng lâu dài, nên 7-10 ngày không loại trừ hết mọi khả năng
• Kết quả chỉ đúng cho sản phẩm đó, các sản phẩm khác dùng cùng vẫn có thể gây phản ứng

Ngay cả patch test do bác sĩ thực hiện cũng có giới hạn. Một nghiên cứu nhỏ trên 50 bệnh nhân đăng trên Dermatology Research and Practice năm 2014 ghi nhận có người phản ứng với chất trong bộ thử nhưng không phản ứng với chính mỹ phẩm nghi ngờ; các tác giả cho rằng nồng độ chất gây dị ứng trong sản phẩm có thể quá thấp. AAD cũng nói lần thử đầu có thể bỏ sót nguyên nhân.

Vì vậy, hãy bắt đầu dùng trên mặt từ từ, thoa ít và theo dõi vài ngày đầu thay vì dùng ngay đủ liều mỗi sáng tối.

Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu và patch test chuyên khoa

Hãy đi khám nếu phản ứng nặng và không đỡ sau khi chườm mát hoặc bôi vaseline, hoặc nếu bạn nổi mẩn lúc có lúc không mà không biết nguyên nhân. AAD khuyên nên gặp bác sĩ sớm, vì để càng lâu thì càng lâu mới lành sau khi tìm ra thủ phạm.

Nếu không xác định được chất gây phản ứng, bác sĩ da liễu có thể chỉ định patch test chuyên khoa. Theo AAD, các miếng dán thường đặt ở lưng, giữ khô và giữ nguyên trong 48 giờ, rồi bạn quay lại để bác sĩ gỡ miếng dán. Bạn còn phải tái khám lần nữa sau 4-7 ngày vì phản ứng có thể mất chừng đó thời gian mới hiện.

Trong lúc dán, đừng gãi và đừng tắm làm ướt miếng dán, vì có thể làm kết quả bị sai.

Có một mốc cần cấp cứu: sưng, buồn nôn, nôn hoặc khó thở là dấu hiệu của phản ứng đe dọa tính mạng, cần được chăm sóc y tế ngay lập tức.

Câu hỏi thường gặp về patch test

Patch test tại nhà và patch test ở phòng khám khác nhau thế nào?

Patch test tại nhà là bạn tự thử sản phẩm trên một vùng da nhỏ để xem có phản ứng không. Patch test ở phòng khám do bác sĩ da liễu thực hiện, dán các chất nghi ngờ lên lưng để tìm ra chất gây dị ứng.

Patch test có cần làm với mọi sản phẩm không?

AAD khuyên thử sản phẩm mới trước khi dùng, nhất là khi da bạn nhạy cảm. Nếu sản phẩm chứa hoạt chất mạnh hoặc bạn từng phản ứng với mỹ phẩm, nên làm càng kỹ.

Sản phẩm "dành cho da nhạy cảm" có cần thử trước không?

Có. Nhãn trên bao bì không thay thế được việc thử trên chính làn da của bạn, vì dị ứng là phản ứng với một chất cụ thể mà mỗi người một khác.

Đã thử ở cẳng tay ổn mà vẫn nổi mẩn khi thoa lên mặt thì sao?

Ngừng dùng, rửa sạch và chườm mát. Nếu không đỡ hoặc không rõ nguyên nhân, hãy gặp bác sĩ da liễu, vì có thể cần patch test chuyên khoa.

Tóm lại: kiên nhẫn một tuần để đỡ khổ cả tháng

Chọn vùng nhỏ ở cẳng tay hoặc khuỷu tay, thoa hai lần mỗi ngày trong 7-10 ngày, mỗi lần chỉ thử một sản phẩm. Có phản ứng thì dừng ngay, rửa sạch, và đi khám nếu nặng hoặc kéo dài.

Bước này chỉ mất vài giây mỗi lần, nhưng giúp bạn bước vào routine mới với ít rủi ro hơn.