Viêm da cơ địa (chàm): chăm da hằng ngày theo khuyến nghị

Đã thử nhiều kem mà viêm da cơ địa vẫn quay lại?

Da ngứa rát về đêm, vài mảng đỏ khô ráp ở khuỷu tay, cổ hay mi mắt, vừa êm được ít hôm lại tái phát. Nhiều người với viêm da cơ địa (còn gọi là chàm thể tạng) cứ đổi kem liên tục và thấy mình như đang đi vòng tròn.

Bài này không hứa chữa khỏi, vì đây là bệnh da mạn tính, hay tái phát. Thứ bạn làm chủ được là chăm da hằng ngày: rửa, tắm, dưỡng ẩm sao cho da ít bùng phát nhất, theo khuyến nghị của các tổ chức da liễu.

Vì sao chăm da hằng ngày quan trọng hơn chuyện tìm kem thần kỳ

Hướng dẫn của Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD) năm 2023 cho người lớn đưa dưỡng ẩm vào nhóm khuyến nghị mạnh. Hướng dẫn AAD năm 2014 giải thích: bôi kem giúp cải thiện độ ẩm của da.

Một tổng quan Cochrane năm 2017 gộp 77 thử nghiệm cho thấy kem dưỡng ẩm kéo dài thời gian đến lần tái phát, giảm số lần bùng phát và giảm lượng thuốc corticoid bôi cần dùng. Tuy vậy các tác giả cũng nói nhiều nghiên cứu chất lượng thấp, và chưa có bằng chứng đáng tin rằng loại dưỡng ẩm này tốt hơn loại khác.

Nghĩa là cách dùng đều đặn quan trọng hơn việc chọn đúng thương hiệu đắt tiền.

Tắm và rửa mặt thế nào khi da đang ngứa, đỏ

Hướng dẫn AAD năm 2014 cho biết chưa có chuẩn chung về số lần hay thời gian tắm. Tuy vậy, thường khuyên tắm tối đa một lần mỗi ngày, ngắn (khoảng 5-10 phút) và dùng nước ấm.

Với da chàm, bạn có thể áp dụng như sau:

• Tắm nước ấm, tránh nước thật nóng vì nóng dễ làm ngứa hơn
• Dùng ít sữa tắm, rửa mặt dạng không xà phòng, pH trung tính đến thấp, không mùi, ít gây dị ứng
• Tránh xà phòng thường: hầu hết có tính kiềm, trong khi da bình thường có pH khoảng 4-5,5
• Thấm khô nhẹ bằng khăn mềm, không chà xát
• Không cần cho tinh dầu hay chất tạo bọt vào nước tắm: theo AAD 2014, chưa đủ bằng chứng để khuyến nghị dùng thường xuyên

NHS (Anh) còn khuyên dùng chính kem dưỡng ẩm để rửa thay cho xà phòng ở vùng da khô.

Dưỡng ẩm cho da chàm: bôi lúc nào, bôi bao nhiêu lần

Theo AAD, nên bôi kem dưỡng ngay sau khi tắm để giữ nước cho da, vì nước để bay hơi tự nhiên sẽ làm da mất nước nhiều hơn. Hướng dẫn cũng không đưa ra lượng cụ thể, chỉ nói cần bôi rộng rãi và thường xuyên để da bớt khô.

NHS khuyên bôi ít nhất 2 lần mỗi ngày, và tiếp tục ngay cả khi da đã ổn.

• Bôi ngay sau khi tắm, lúc da còn hơi ẩm
• Bôi lại ít nhất 2 lần mỗi ngày, thêm vào lúc da khô căng, nhất là sau khi rửa tay
• Lấy kem bằng thìa hoặc dùng loại vòi bơm thay vì chấm tay vào hũ
• Ưu tiên loại không mùi; chất bảo quản và hương liệu có thể gây châm chích khi da đang viêm
• Không dùng chung kem với người khác

NHS cũng khuyên không dùng aqueous cream (kem nền nước) vì có thể kích ứng và làm chàm nặng hơn.

Nếu bạn quan tâm thành phần giúp phục hồi hàng rào da, đọc thêm ở bài dưới đây.

Tìm và né những thứ làm da chàm bùng phát

NHS liệt kê các tác nhân thường gặp: xà phòng, bột giặt, một số loại vải, lông thú cưng, phấn hoa, mạt bụi nhà, nóng lạnh đột ngột, căng thẳng, nhiễm trùng da. Mỗi người nhạy với thứ khác nhau, nên đừng bỏ cả loạt thức ăn nếu bác sĩ chưa khuyên.

• Giặt đồ bằng lượng bột giặt vừa đủ, xả kỹ
• Ưu tiên quần áo cotton mềm sát da, tránh len thô
• Giữ nhiệt độ phòng ổn định, tránh để da quá nóng hoặc đổ mồ hôi lâu
• Cắt móng tay ngắn để giảm trầy xước khi gãi

Da chàm thường cũng khá nhạy cảm với sản phẩm mới, dấu hiệu nhận biết xem bài sau.

Chàm da mùa đông, ngồi phòng máy lạnh: điều chỉnh gì?

NHS liệt kê nóng lạnh đột ngột là một tác nhân gây bùng phát, và nhiều người thấy da khô hơn vào mùa lạnh hoặc khi ngồi văn phòng máy lạnh cả ngày. Lúc này, bạn có thể bôi dưỡng ẩm thường hơn thay vì chờ da nứt mới bôi.

Bạn cũng có thể để sẵn một tuýp kem dưỡng nhỏ ở bàn làm việc, tránh để da tiếp xúc luồng gió lạnh thổi thẳng. Chi tiết hơn có trong bài sau.

Khi nào cần gặp bác sĩ da liễu

Chăm da hằng ngày giúp kiểm soát chàm nhẹ, nhưng không thay được điều trị y khoa. Hướng dẫn AAD coi corticoid bôi là trụ cột của điều trị chống viêm trong viêm da cơ địa, nhưng đó là thuốc cần được bác sĩ hướng dẫn sử dụng, không nên tự mua dùng kéo dài.

Hãy đi khám nếu:

• Da đã chăm đều mà vẫn ngứa, mất ngủ hoặc ảnh hưởng sinh hoạt
• Da chảy dịch, đóng vảy vàng, có mụn mủ, sưng, nóng hoặc đau (có thể nhiễm trùng)
• Bệnh đột ngột nặng lên, hoặc bạn sốt, thấy mệt
• Chàm ở mặt, mi mắt hoặc vùng nhạy cảm, hoặc ở trẻ nhỏ

NHS khuyên đi khám khẩn nếu có dấu hiệu nhiễm trùng kèm sốt hoặc mệt toàn thân.

Câu hỏi thường gặp về viêm da cơ địa

Viêm da cơ địa có chữa khỏi hẳn được không?

Đây là bệnh mạn tính hay tái phát; chăm da đúng cách và điều trị khi cần giúp kiểm soát triệu chứng, chứ không hứa khỏi hẳn.

Dưỡng ẩm cho da chàm có cần dùng khi da đã hết ngứa?

Có. NHS khuyên tiếp tục dưỡng ẩm cả khi da đã ổn, và Cochrane cho thấy dưỡng ẩm đều đặn giúp kéo dài thời gian đến lần tái phát.

Tắm hằng ngày có làm chàm nặng hơn không?

AAD 2014 cho biết chưa có chuẩn chung, và thường khuyên tắm tối đa mỗi ngày một lần, nước ấm, 5-10 phút, rồi dưỡng ẩm ngay sau tắm.

Chàm chăm sóc da bằng kem nào là tốt nhất?

Chưa có bằng chứng đáng tin cho thấy loại dưỡng ẩm nào vượt trội hơn loại khác. Hãy chọn loại bạn dùng được đều đặn, không mùi, không gây châm chích; nếu da hay phản ứng, hãy hỏi bác sĩ da liễu.