Chọn ổ cứng di động sao lưu dữ liệu: SSD, HDD hay USB?

Máy hỏng một lần là mất hết ảnh và bài tập: ai cũng nên có ổ sao lưu

Laptop rơi nước, điện thoại mất, ổ cứng báo lỗi đúng tuần nộp đồ án. Nếu ảnh, tài liệu và bài làm chỉ nằm ở một nơi thì cách duy nhất để lấy lại là hy vọng, nên chọn ổ cứng di động để sao lưu là việc đáng làm sớm.

Một chiếc ổ cứng di động hoặc USB là cách sao lưu rẻ và đơn giản cho người mới. Bài này giúp bạn chọn theo nhu cầu, không cần nhớ thông số khó.

Theo tài liệu Data Backup Options do US-CERT (nay thuộc CISA, Hoa Kỳ) công bố, mọi người dùng máy tính, từ người dùng gia đình đến chuyên gia, đều nên sao lưu dữ liệu quan trọng trên máy tính để bàn, laptop và cả thiết bị di động.

Quy tắc 3-2-1: cần mấy bản sao trước khi nghĩ tới chuyện mua ổ

Tài liệu của US-CERT nêu quy tắc 3-2-1 để tăng khả năng lấy lại dữ liệu khi mất hoặc hỏng:

• 3: giữ 3 bản của mỗi tập tin quan trọng, gồm 1 bản chính và 2 bản sao lưu
• 2: lưu trên 2 loại thiết bị khác nhau để phòng các rủi ro khác nhau
• 1: để 1 bản ở nơi khác (ngoài nhà hoặc ngoài nơi làm việc)

Cho sinh viên và người dùng cá nhân, cách dễ làm là: dữ liệu trên máy, một bản trên ổ cứng di động, một bản trên đám mây. Cũng theo US-CERT, đám mây giúp bảo vệ khi gặp thiên tai hoặc máy hỏng, nhưng phụ thuộc vào internet và bạn có ít quyền kiểm soát dữ liệu hơn.

Vì vậy ổ cứng di động là một phần của lời giải chứ không phải toàn bộ. Nó là bản sao lưu nằm trong tay bạn, không cần mạng.

SSD, HDD hay USB: chọn loại nào theo từng tình huống

US-CERT mô tả ba nhóm thiết bị lưu trữ rời hay dùng, mỗi nhóm có điểm mạnh riêng:

• Ổ cứng HDD di động: dung lượng lớn, giá trên mỗi GB thấp hơn bộ nhớ thể rắn, nhưng cồng kềnh hơn và dễ hỏng khi va đập vì có bộ phận chuyển động
• Ổ SSD di động: không có bộ phận chuyển động nên nhỏ, chịu sốc và truy xuất dữ liệu nhanh; đổi lại giá trên mỗi GB cao hơn HDD, dù khoảng cách này đang thu hẹp dần
• USB (flash drive): nhỏ đến mức bỏ túi được, cắm là dùng, hợp với tập tin lẻ; dung lượng thường không bằng HDD

Tình huống 1: sinh viên hay mang laptop đi học, cần sao lưu nhanh và gọn. SSD di động hợp vì nhỏ và ít sợ rung lắc trong balo.

Tình huống 2: gia đình có nhiều ảnh, video, muốn lưu cả năm ở nhà. HDD di động dung lượng lớn thường kinh tế hơn.

Tình huống 3: chỉ có vài tập tin quan trọng như hồ sơ, luận văn, bản scan giấy tờ. Một chiếc USB là đủ, nhưng nhớ rằng USB dễ thất lạc, nên đừng để nó là bản sao duy nhất.

Ghi nhớ thêm: theo US-CERT, ghi dữ liệu vào bộ nhớ thể rắn lâu dần sẽ làm nó mòn, dù bộ điều khiển hiện đại kéo dài tuổi thọ. Không có loại nào bền mãi, vì thế mới cần nhiều bản sao.

Chọn ổ cứng di động dung lượng bao nhiêu là đủ?

Apple khuyến nghị dùng thiết bị lưu trữ có dung lượng ít nhất gấp đôi dung lượng máy Mac khi dùng Time Machine. Ví dụ máy 1TB nên có ổ sao lưu từ 2TB trở lên. Lý do là ổ cần chỗ cho nhiều phiên bản của tập tin qua thời gian.

Với máy Windows, bạn có thể áp dụng cùng mốc này cho dễ nhớ: lấy dung lượng đang dùng trên máy, nhân đôi, rồi chọn mức gần nhất bên trên.

• Chỉ sao lưu tài liệu và ảnh chọn lọc: ổ nhỏ hoặc USB là đủ
• Sao lưu toàn bộ máy: chọn ổ lớn hơn dung lượng máy ít nhất 2 lần
• Thêm video, ảnh RAW hoặc lưu nhiều năm: nghiêng về HDD dung lượng lớn

Apple cũng khuyên nên dùng riêng ổ sao lưu cho Time Machine, không trộn với dữ liệu khác. Đây là thói quen tốt kể cả khi bạn dùng cách sao lưu khác.

Sao lưu điện thoại sang ổ cứng: kiểm tra cổng kết nối trước khi mua

Ổ tốt đến mấy mà cổng không khớp thì chỉ thêm phiền. Trước khi mua, nhìn kỹ cổng trên máy tính và điện thoại của bạn, vì Apple chỉ rõ ổ ngoài phải cắm vào đúng cổng USB hoặc Thunderbolt trên máy.

• Xem máy tính có cổng USB-C, USB-A hay cả hai, rồi chọn ổ hoặc dây hợp cổng
• Nếu muốn cắm trực tiếp từ điện thoại, kiểm tra hướng dẫn của hãng điện thoại xem máy có hỗ trợ không
• Ổ có đi kèm phần mềm hay không là chuyện phụ, hệ điều hành đã có sẵn công cụ sao lưu cơ bản

Nếu bạn đang chuẩn bị đổi máy và lo mất ảnh, tin nhắn, xem hướng dẫn chuyển dữ liệu sang điện thoại mới dưới đây.

Còn nếu máy đầy bộ nhớ nên lưu ở đâu, bài này so sánh thẻ nhớ và đám mây.

Dùng ổ sao lưu đúng cách để dữ liệu thật sự an toàn

Mua ổ xong mới là nửa việc. US-CERT khuyến nghị vài thói quen đơn giản cho thiết bị lưu trữ rời:

• Rút ổ ra khỏi máy sau khi sao lưu xong, để tránh bị hỏng cùng máy khi có sự cố điện hoặc mã độc
• Đặt mật khẩu và mã hoá dữ liệu khi có thể, vì ổ nhỏ dễ thất lạc hoặc bị mất cắp
• Chỉ cắm ổ vào máy đã có tường lửa và phần mềm diệt virus
• Cất ổ ở nơi an toàn

US-CERT cũng cảnh báo sao lưu tự động liên tục có thể sao chép luôn tập tin hỏng hoặc nhiễm mã độc sang bản sao. Vì vậy hãy giữ thêm một bản cũ hơn, ví dụ bản sao lưu cuối tháng, chứ đừng ghi đè hết.

Cuối cùng, thỉnh thoảng hãy mở thử vài tập tin trên ổ để chắc chắn khôi phục được. Bản sao lưu chưa từng mở thử thì chưa chắc đã dùng được.

Những sai lầm hay gặp khi mua ổ cứng và USB sao lưu

• Coi ổ cứng di động là nơi lưu duy nhất, xoá luôn dữ liệu gốc trên máy. Khi đó ổ chỉ là bản chính chứ không phải bản sao
• Để ổ cắm cạnh laptop trong cùng balo, cùng nhà, nên mất cùng lúc. Quy tắc 3-2-1 yêu cầu có một bản ở nơi khác
• Chọn dung lượng sát với dung lượng máy, nên vài tháng sau ổ đã đầy
• Mua theo giá rẻ nhất mà không để ý cổng kết nối
• Tin vào số liệu độ bền chung chung. Báo cáo Backblaze 2025 ghi tỷ lệ hỏng hằng năm 1,36% trên hơn 340.000 ổ HDD trong trung tâm dữ liệu, nhưng đó là ổ chạy liên tục của doanh nghiệp, không đại diện cho ổ di động bạn mang theo người

Tóm lại: chọn loại phù hợp thói quen, dung lượng gấp đôi nhu cầu, và đừng bỏ qua một bản sao ở nơi khác.

Câu hỏi thường gặp về chọn ổ cứng di động sao lưu dữ liệu

Nên mua SSD hay HDD di động để sao lưu?

SSD nhỏ gọn, chịu va đập tốt và nhanh hơn, hợp người hay mang theo. HDD có giá trên mỗi GB thấp hơn nên hợp khi cần dung lượng lớn để ở nhà. Chọn theo cách bạn dùng, không có loại nào tốt nhất cho tất cả.

USB có dùng sao lưu chính được không?

USB hợp với vài tập tin quan trọng, nhưng nhỏ nên dễ mất và dung lượng thường không bằng ổ cứng. Hãy coi nó là một trong các bản sao, không phải bản duy nhất.

Ổ cứng di động cần dung lượng bao nhiêu?

Apple khuyên ổ sao lưu có dung lượng ít nhất gấp đôi dung lượng máy cần sao lưu. Đây là mốc hợp lý để tham khảo cho cả máy khác.

Có cần sao lưu lên đám mây nếu đã có ổ cứng?

Nên có. Quy tắc 3-2-1 yêu cầu một bản ở nơi khác, và đám mây là cách dễ nhất để làm điều đó. Ổ cứng ở nhà không bảo vệ bạn khi cả nhà gặp sự cố.