Chuột công thái học và bàn phím: chọn sao cho cổ tay đỡ mỏi

Cổ tay ê cuối ngày: trước khi mua chuột công thái học, xem cổ tay bạn đang ở đâu

Ngồi gõ và rê chuột cả ngày, nhiều người thấy cổ tay mỏi, bàn tay tê tê vào cuối buổi chiều. Trước khi tìm chuột công thái học hay bàn phím công thái học, bạn nên biết thế nào là tư thế tốt.

Cả hướng dẫn của cơ quan an toàn lao động Mỹ (OSHA) lẫn Cơ quan An toàn và Sức khoẻ Anh (HSE) đều có chung một ý: giữ cổ tay thẳng khi gõ phím và dùng chuột, đừng gập lên, gập xuống hay bẻ sang bên.

Nghĩa là món đồ tốt là món giúp bạn giữ được tư thế đó, không phải món có nhãn công thái học đắt nhất.

Bàn phím công thái học: độ nghiêng, khoảng trống và có cần loại chia đôi không

OSHA nêu rằng chân dựng phía sau của bàn phím, hoặc kiểu dáng quá dốc, có thể làm cổ tay bị gập ngược lên. Nếu chân dựng làm cổ tay cong hơn, đừng dùng chúng.

HSE khuyên để một khoảng trống phía trước bàn phím để tay có chỗ nghỉ khi không gõ, và gõ nhẹ tay, không với ngón quá xa.

Với bàn phím chia đôi hoặc cong, OSHA ghi nhận chúng hỗ trợ cổ tay trung tính, nhưng nghiên cứu hiện có chưa chứng minh chắc chắn là chúng ngăn được đau mỏi hay chấn thương. Vì vậy đây là lựa chọn nên thử, không phải thứ bắt buộc.

• Bàn phím mỏng, thấp: dễ giữ cổ tay thẳng, hợp người đã quen gõ phẳng
• Có thể điều chỉnh độ nghiêng: chọn mẫu cho phép hạ chân dựng hoặc để phẳng
• Gọn, không numpad: chuột được đặt gần hơn, đỡ phải dang tay
• Chia đôi, cong: thử nếu bạn gõ nhiều và hay mỏi vai, cổ tay; cần vài ngày làm quen
• Kê cổ tay (nếu bàn phím dày): HSE gợi ý dùng khi bàn phím cao

Chuột công thái học: chuột đứng có thật sự giúp cổ tay?

Chuột đứng (vertical mouse) xoay bàn tay gần như thẳng đứng, như tư thế bắt tay. Mục tiêu là giảm xoay cẳng tay úp xuống.

Một nghiên cứu nhỏ trên 12 người (tạp chí Work, 2015) so sánh chuột phẳng, chuột nghiêng và chuột đứng: chuột đứng giảm xoay cẳng tay nhưng cho kết quả điểm trỏ kém nhất. Nghiên cứu cho thấy chỉ cần nâng cao thân chuột và nghiêng mặt trên cũng cải thiện tư thế mà không làm giảm độ chính xác.

Một nghiên cứu khác trên 21 bệnh nhân hội chứng ống cổ tay (Applied Ergonomics, 2015) thấy chuột đứng giảm lệch cổ tay về phía ngón út, nhưng không thiết bị nào giảm áp lực trong ống cổ tay. Các tác giả kết luận việc chọn phụ thuộc sở thích cá nhân.

Nói gọn: chuột đứng đổi được tư thế, chưa chắc chữa được mỏi. Nếu đã có triệu chứng tê, đau kéo dài, hãy đi khám thay vì chỉ đổi chuột.

Chọn chuột theo kích cỡ tay: vừa lòng bàn tay, không nắm chặt

OSHA khuyên không nắm chuột quá chặt và để độ nhạy ở mức chỉ cần chạm nhẹ. Chuột quá nhỏ khiến ngón tay co quắp, chuột quá to khiến bạn phải dang ngón để với nút.

Cách thử đơn giản khi cầm chuột:

• Lòng bàn tay đỡ lên thân chuột, cổ tay không gập lên
• Ngón tay đặt tự nhiên lên nút, không phải duỗi hay co hết cỡ
• Cầm cả ngày vẫn thấy thả lỏng, nắm chặt chỉ khi cần
• Tay nhỏ: ưu tiên chuột gọn; tay lớn: chuột dài hơn để cả bàn tay có chỗ tựa

Bạn có thể thử bằng cách mượn chuột đồng nghiệp trước khi mua. Chuột đứng thường có vài cỡ, nên xem thông số kích thước hãng ghi.

Chuột không dây hay có dây: trễ, pin và kết nối

Với việc văn phòng như soạn thảo, bảng tính, họp online, khác biệt độ trễ giữa chuột có dây và không dây dùng đầu thu USB thường không phải thứ bạn cảm nhận được. Độ trễ khác nhau theo từng mẫu, và trang đánh giá độc lập RTINGS có đo riêng độ trễ click cho từng chuột nếu bạn muốn soi kỹ.

• Có dây: không lo pin, không đứt kết nối; nhưng dây có thể vướng hoặc kéo chuột khi rê
• Không dây đầu thu USB: gọn bàn, thường phản hồi nhanh; chiếm một cổng và phải mang theo đầu thu
• Bluetooth: không chiếm cổng USB, ghép được nhiều máy; có thể chậm kết nối lại sau khi máy nghỉ
• Pin: loại sạc cần nhớ sạc, loại dùng pin thay được cần mang pin dự phòng

Nếu bạn ngồi cố định một chỗ cả ngày, chuột có dây rẻ và đỡ phải nghĩ. Nếu hay mang laptop đi họp, chuột không dây gọn hơn.

Đặt chuột và bàn phím thế nào để cổ tay thẳng?

Thiết bị tốt đặt sai chỗ vẫn mỏi. OSHA khuyên để chuột sát bàn phím, đủ chỗ cho cả hai thiết bị để không phải với tay, và luân phiên hai tay hoặc dùng phím tắt để giảm thời gian rê chuột liên tục.

HSE khuyên đặt chuột trong tầm với dễ dàng để dùng được với cổ tay thẳng, và buông tay khỏi chuột khi nghỉ ngắn.

• Khuỷu tay gập khoảng thẳng góc, cánh tay thả lỏng
• Chuột cạnh bàn phím, không để xa hơn vai
• Học vài phím tắt: Ctrl+C, Ctrl+V, Alt+Tab, Ctrl+F
• Đứng dậy, vẩy tay vài phút mỗi giờ

Bàn phím đặt thấp hơn khuỷu một chút giúp cổ tay không bị nâng lên.

Nên chọn gì? Gợi ý theo từng kiểu người dùng

Chưa có triệu chứng gì, chỉ muốn phòng: bàn phím mỏng, chuột vừa tay có độ cao hơn chuột dẹt, đặt đúng chỗ là đã đủ.

Hay mỏi ở cẳng tay phía xoay úp: thử chuột đứng cỡ vừa tay, dành 1-2 tuần làm quen, vì nghiên cứu ghi nhận độ chính xác có thể kém lúc đầu.

Gõ nhiều cả ngày: cân nhắc bàn phím chia đôi hoặc cong, nhưng nhớ rằng bằng chứng về lợi ích chưa chắc chắn.

Di chuyển nhiều: chuột Bluetooth gọn, nhớ có pin dự phòng.

Bạn có thể xem các mẫu chuột và bàn phím công thái học đang có trên Shopee, chú ý kích thước và cách kết nối hãng ghi.

Câu hỏi thường gặp về chuột công thái học

Chuột công thái học có chữa được đau cổ tay không?

Không. Nghiên cứu cho thấy chuột đứng đổi được tư thế cổ tay nhưng không giảm áp lực ống cổ tay ở người đã có hội chứng. Nếu bạn tê, đau kéo dài, hãy gặp bác sĩ.

Bàn phím công thái học có bắt buộc không?

Không. OSHA ghi nhận bàn phím chia đôi hỗ trợ cổ tay trung tính nhưng chưa có bằng chứng chắc chắn là ngăn được đau mỏi. Điều chỉnh độ nghiêng và vị trí trước.

Chuột không dây có trễ hơn chuột có dây không?

Tuỳ từng mẫu và kiểu kết nối. Với việc văn phòng, độ trễ hiếm khi là vấn đề. Bạn có thể tham khảo kết quả đo riêng của từng chuột trên các trang đánh giá độc lập.

Bao lâu thì quen chuột đứng?

Nghiên cứu cho rằng cần thời gian làm quen. Mức quen nhanh hay chậm tuỳ người, nên đừng vội đánh giá sau một ngày.