Học online hiệu quả: chỉnh âm thanh, camera, ánh sáng

Học online hiệu quả bắt đầu từ chuyện được nghe rõ

Học online hiệu quả không chỉ là hiểu bài: bạn nghĩ kỹ câu trả lời, bật mic lên thì thầy cô chỉ nghe tiếng rè và quạt. Hoặc bạn thấy mình hình tối, tiếng nhỏ, nói xong chẳng ai phản hồi.

Nội dung bạn nói quan trọng, nhưng cách nó đến tai người nghe cũng quan trọng không kém. Bài này chỉ tập trung vào ba thứ: âm thanh, camera và ánh sáng. Phần bàn ghế, tư thế ngồi cho đỡ đau cổ lưng đã có bài riêng.

Âm thanh rõ khiến bạn được đánh giá tốt hơn

Một nghiên cứu của Eryn Newman và Norbert Schwarz đăng năm 2018 trên tạp chí Science Communication cho thấy: khi cùng một bài nói nhưng chất lượng âm thanh kém hơn, người nghe đánh giá nghiên cứu và người nói kém thuyết phục hơn. Nội dung không đổi, chỉ có tiếng là khác.

Nghĩa là đầu tư cho âm thanh không phải chuyện xa xỉ. Nó ảnh hưởng tới việc thầy cô, nhóm bạn hay nhà tuyển dụng nhìn nhận bạn.

• Ngồi nơi yên tĩnh, đóng cửa, tắt quạt hoặc quay quạt ra xa mic
• Giữ micro cách miệng một khoảng đều, không chạm tay vào dây hay thân mic khi nói
• Dùng tai nghe có micro thay vì loa ngoài để tránh vọng tiếng
• Chọn đúng micro trong phần cài đặt của ứng dụng học, đừng để máy tự lấy micro laptop ở xa
• Nói chậm hơn bình thường một chút, vì đường truyền có thể làm rơi chữ

Nếu đang phân vân chọn tai nghe, cách đọc thông số micro, chống ồn và độ trễ có trong bài sau.

Camera ngang tầm mắt: nhìn tự nhiên, giao tiếp dễ hơn

Laptop đặt thấp trên bàn khiến camera chụp từ dưới cằm lên. Hình trông lệch và bạn dễ cúi đầu. Hướng dẫn của Zoom dành cho phòng họp cũng cảnh báo camera đặt cao hoặc thấp hơn hẳn màn hình có thể làm mất cảm giác nhìn thẳng vào mắt nhau.

Cách sửa rất rẻ: kê laptop lên chồng sách để camera ngang tầm mắt, hoặc đặt điện thoại trên giá nếu dùng làm camera.

• Khung hình lấy từ vai trở lên, đầu không sát mép trên
• Nhìn vào camera khi bắt đầu nói, thỉnh thoảng thôi cũng đủ
• Dọn nhanh phần nền phía sau: một bức tường trơn là đủ gọn
• Kiểm tra lại khung hình trước giờ vào lớp, không đợi tới lúc được gọi tên

Một số ứng dụng như Google Meet có tính năng tự căn khung hình, hữu ích khi bạn ngồi xê dịch. Bật thử xem có hợp thiết bị của bạn không.

Ánh sáng: ngồi quay mặt về phía sáng, đừng quay lưng

Tài liệu hỗ trợ của Google mô tả hiện tượng ngược sáng: nguồn sáng chiếu thẳng về phía camera khiến người trong hình bị tối. Với học online, đó là cảnh ngồi quay lưng ra cửa sổ, mặt thành một cái bóng.

Hãy đảo lại: để nguồn sáng ở phía trước hoặc chếch sang một bên bạn.

• Ban ngày: quay mặt về phía cửa sổ, hoặc ngồi chếch sang một bên so với cửa sổ
• Buổi tối: một đèn bàn đặt phía trước bạn, chiếu về phía mặt. Đèn ở sau lưng thì tắt hoặc để nhỏ
• Ánh sáng quá gắt thì lấy tờ giấy trắng hoặc rèm mỏng che bớt
• Đừng chỉ dựa vào chế độ chỉnh sáng tự động của ứng dụng: Google nói tính năng này có thể làm máy chậm hơn

Đây là mẹo chung cho webcam, không cần mua đèn chuyên dụng. Một bóng đèn bàn sẵn có đã đủ cho phần lớn lớp học.

Học xong hai tiết đã mệt: vì sao và cách giảm

Cảm giác mệt sau nhiều giờ họp hay học video không phải do bạn yếu. Giáo sư Jeremy Bailenson (Đại học Stanford) trong bài năm 2021 trên tạp chí Technology, Mind, and Behavior đưa ra bốn lý do có thể gây "Zoom fatigue": nhìn khuôn mặt người khác rất gần và liên tục, phải làm việc nhiều hơn để đọc tín hiệu, phải nhìn mình trong khung hình cả ngày, và ít được cử động.

Đây là một lập luận lý thuyết, tác giả cũng nói cần thêm thí nghiệm để kiểm chứng. Dù vậy các gợi ý của ông khá dễ thử.

• Ẩn khung hình của chính mình sau khi đã chỉnh xong khung, để khỏi "soi gương" cả buổi
• Thu nhỏ cửa sổ họp, hoặc ngồi xa màn hình hơn một chút để khuôn mặt trên hình không quá lớn
• Có những lúc tắt camera, chỉ nghe, nhất là khi không phải phát biểu
• Đứng dậy vươn vai giữa giờ, và nếu có thể dùng tai nghe để đi lại một chút khi nghe giảng

Các ý trên dựa trên phân tích của Bailenson, không phải cam kết rằng bạn sẽ hết mệt hoàn toàn.

Đeo tai nghe cả buổi: giữ âm lượng ở mức an toàn

Học online đồng nghĩa đeo tai nghe nhiều giờ. Tiêu chuẩn của WHO và ITU về thiết bị nghe an toàn lấy mức 80 dB trong 40 giờ mỗi tuần làm mốc cho người lớn, và 75 dB cho trẻ em. Đây là tiêu chuẩn tự nguyện cho nhà sản xuất, nhưng là mốc tham khảo tốt cho thói quen của bạn.

Bạn không cần đo bằng máy. Hãy vặn âm lượng vừa đủ nghe rõ giọng giảng viên, đừng vặn to để lấn át tiếng ồn xung quanh.

• Chọn chỗ yên tĩnh để không phải tăng âm lượng
• Cho tai nghỉ vài phút giữa các tiết
• Thấy ù tai hoặc nghe kém đi sau buổi học thì giảm âm lượng và đi khám tai

Kiểm tra 3 phút trước giờ vào lớp

Làm một lần trước mỗi buổi, bạn sẽ đỡ cuống tay khi tới giờ.

• Mở ứng dụng, vào phần xem trước hoặc cài đặt, chọn đúng micro, loa và camera
• Nói thử vài câu, nghe lại nếu ứng dụng cho phép
• Xem hình: mặt đủ sáng, đầu nằm trong khung, nền gọn
• Đóng bớt tab và ứng dụng nền; nếu mạng yếu thì giảm độ phân giải gửi đi, Google Meet có mục này trong phần cài đặt video
• Sạc laptop hoặc điện thoại, để nước bên cạnh

Vài phút chuẩn bị giúp bạn vào học bình tĩnh và tập trung vào bài giảng, thay vì lo chuyện kỹ thuật.

Câu hỏi thường gặp về học online hiệu quả

Học online có cần mua webcam hoặc micro rời không?

Chưa chắc. Camera và micro của laptop hoặc điện thoại thường đủ nếu bạn đặt camera ngang tầm mắt, có ánh sáng phía trước và ngồi nơi yên tĩnh. Chỉ nên mua thêm khi bạn học hoặc họp online thường xuyên mà vẫn bị phàn nàn về tiếng.

Có nên bật camera suốt buổi học không?

Tuỳ quy định của lớp. Nếu không bắt buộc, bạn có thể tắt camera lúc chỉ nghe để bớt mệt, theo gợi ý trong phân tích của Bailenson về Zoom fatigue.

Ánh sáng nào tốt nhất cho học online?

Ánh sáng chiếu từ phía trước hoặc chếch bên, không đặt nguồn sáng mạnh sau lưng, vì ngược sáng làm mặt tối.

Đeo tai nghe bao lâu thì an toàn?

Còn tuỳ âm lượng. Mốc tham khảo của WHO-ITU cho người lớn là 80 dB trong 40 giờ mỗi tuần. Vặn nhỏ hơn thì nghe được lâu hơn.