Laptop chạy chậm: 7 cách tăng tốc không cần mua máy mới

Laptop chạy chậm: 7 việc thử theo thứ tự từ dễ đến khó

Sáng nào bạn cũng bật máy rồi đứng pha cà phê chờ nó khởi động xong. Mở thêm vài tab và file Word là quạt bắt đầu kêu, con trỏ khựng lại. Laptop chạy chậm không phải lúc nào cũng là dấu hiệu phải mua máy mới.

Bài này đi từ việc dễ nhất đến khó nhất, bạn dừng lại ngay khi máy đã mượt:

• Tắt ứng dụng khởi động cùng máy
• Dọn ổ đĩa đang đầy
• Cập nhật Windows và driver
• Xem Task Manager để tìm app ngốn tài nguyên
• Chỉnh chế độ nguồn khi cắm sạc
• Thêm RAM nếu bộ nhớ luôn đầy
• Đổi ổ cứng sang SSD nếu ổ đĩa luôn kịch 100%

Trước khi bắt đầu, có một mẹo rẻ tiền: đóng hết app và tab trình duyệt không dùng, rồi khởi động lại máy. Hướng dẫn tăng hiệu năng PC của Microsoft cũng gợi ý đúng bước này trước khi làm những thứ phức tạp hơn.

Bật máy mất cả phút: tắt ứng dụng khởi động cùng máy

Nhiều phần mềm tự bật mỗi khi mở máy, như app chat, trình phát nhạc hay công cụ cập nhật. Theo Microsoft, các ứng dụng chạy lúc khởi động có thể làm chậm thời gian mở máy và tăng mức dùng tài nguyên chạy nền.

Cách làm trên Windows:

• Nhấn Ctrl + Shift + Esc để mở Task Manager
• Chọn mục Startup apps (Ứng dụng khởi động)
• Bấm chuột phải vào app bạn không cần bật ngay, chọn Disable (Tắt)

Tắt ở đây chỉ ngăn app tự chạy, không gỡ app. Khi cần, bạn vẫn mở thủ công như bình thường. Nếu chưa chắc app nào quan trọng, cứ để nguyên phần diệt virus và driver, tắt những thứ bạn nhận ra là app giải trí hay chat.

Ổ đĩa gần đầy: dọn bộ nhớ để máy thở được

Ổ đĩa đầy là nguyên nhân hay gặp ở laptop của sinh viên, nơi chứa đầy video bài giảng, file cài đặt và ảnh. Apple cũng nói rõ trong hướng dẫn máy Mac chạy chậm rằng cần giải phóng dung lượng ổ khởi động, bằng cách chuyển file sang ổ khác hoặc ổ ngoài rồi xoá những gì không cần.

Trên Windows, Microsoft hướng dẫn dùng Storage Sense (Cảm biến lưu trữ) hoặc Disk Cleanup để xoá tệp tạm. Vào Settings > System > Storage để bật và dọn.

• Xoá file trong thư mục Downloads đã dùng xong
• Gỡ phần mềm lâu rồi không mở
• Chuyển ảnh, video sang ổ ngoài hoặc lưu trên đám mây
• Đừng xoá các thư mục hệ thống nếu không rõ nó là gì

Trên Mac, vào System Settings > General > Storage để xem gợi ý của macOS.

Cập nhật Windows và driver: bước nhàm chán nhưng hay hiệu quả

Bản cập nhật không chỉ vá lỗi bảo mật. Microsoft khuyên cài các bản cập nhật đang chờ, và lưu ý đôi khi có bản tuỳ chọn như driver mới không bắt buộc nhưng có thể giúp ích.

Bạn vào Settings > Windows Update, bấm kiểm tra bản cập nhật rồi xem thêm mục Advanced options > Optional updates để thấy các bản driver. Cài xong nhớ khởi động lại máy, vì nhiều bản chỉ có hiệu lực sau khi restart.

Nếu bạn hay bấm "để sau", đọc bài này để biết vì sao nên bật cập nhật tự động:

Máy đơ bất thình lình: dùng Task Manager tìm thủ phạm

Task Manager giống như bảng điện của máy: nó cho biết CPU, RAM hay ổ đĩa đang bị nghẽn. Microsoft lưu ý rằng theo dõi mức dùng CPU, bộ nhớ và ổ đĩa giúp nhận ra tiến trình đang làm chậm máy.

Cách xem:

• Nhấn Ctrl + Shift + Esc, mở tab Processes
• Bấm vào tiêu đề cột CPU, Memory hoặc Disk để xếp từ cao xuống thấp
• Đóng app không cần thiết đang đứng đầu danh sách
• Mở tab Performance để xem cả máy đang nghẽn ở đâu

Trên Mac, Activity Monitor làm đúng việc này. Apple nói nó cho biết Mac và các app đang dùng bao nhiêu bộ nhớ, và khuyên thoát những app bạn không dùng.

Đừng kết thúc tiến trình nào có tên bạn không nhận ra, nhất là tiến trình hệ thống. Hãy đóng ứng dụng bạn tự mở trước.

Pin tụt nhanh mà máy cũng ì: chỉnh chế độ nguồn

Windows có các chế độ nguồn cân bằng giữa hiệu năng và thời lượng pin. Microsoft hướng dẫn trên Windows 11 vào Settings > System > Power & battery rồi chọn Power mode là Best performance. Trên Windows 10, bạn chọn gói High performance trong Additional power settings.

Cái giá phải trả được Microsoft nói rõ: chọn Best performance sẽ tăng mức tiêu thụ điện. Vì vậy mẹo hợp lý là bật chế độ này khi cắm sạc để làm việc nặng, và quay về chế độ cân bằng khi dùng pin ngoài trường.

Chế độ nguồn chỉ giúp máy chạy hết khả năng sẵn có, nó không biến máy yếu thành máy mạnh. Nếu bật lên vẫn chậm, hãy sang bước tiếp theo.

Khi nào nên nâng cấp RAM hoặc SSD thay vì mua laptop mới?

Sau khi thử các bước trên, hãy mở tab Performance trong Task Manager lúc máy đang chậm nhất. Bộ nhớ luôn gần đầy thì có thể thiếu RAM. Ổ đĩa liên tục kịch mức cao thì ổ cứng đang là điểm nghẽn.

Vài điều cần biết trước khi chi tiền:

• Microsoft ghi yêu cầu tối thiểu của Windows 11 là 4 GB RAM và ổ lưu trữ từ 64 GB, nên máy dưới mức này sẽ rất khó chịu
• Microsoft cho biết đôi khi có thể nâng cấp RAM hoặc đổi ổ lớn hơn, và gợi ý kiểm tra trang của hãng máy hoặc nơi bán trước khi làm
• Một số laptop mỏng hàn RAM trực tiếp lên bo mạch, nên không nâng được
• Kiểm tra máy dùng ổ HDD hay SSD, loại RAM và số khe trước khi mua linh kiện

Nếu máy quá cũ, nâng cấp tốn gần bằng một máy cũ khác, hoặc pin chai, màn hình hỏng thì lúc này mới nên tính đến máy mới.

Câu hỏi thường gặp về laptop chạy chậm

Cài lại Windows có làm laptop nhanh hơn không?

Thường có ích nếu máy đầy phần mềm rác hoặc lỗi hệ thống, nhưng nhớ sao lưu dữ liệu trước. Nếu nguyên nhân là thiếu RAM hay ổ cứng yếu, máy vẫn sẽ chậm sau khi cài lại.

Có cần dùng phần mềm dọn rác không?

Với đa số người dùng, công cụ có sẵn như Storage Sense, Disk Cleanup trên Windows và gợi ý lưu trữ trên Mac là đủ. Hướng dẫn của Microsoft và Apple đều chỉ dẫn công cụ có sẵn.

Tại sao máy mới cài vẫn chậm?

Hãy mở Task Manager xem tiến trình nào đang dùng nhiều tài nguyên, và kiểm tra bản cập nhật Windows hoặc driver còn đang chờ cài.

Khi nào nên mua laptop mới?

Khi máy không đáp ứng yêu cầu tối thiểu của hệ điều hành, không thể nâng cấp, hoặc chi phí sửa gần bằng một chiếc máy mới.