Hút thuốc lão hoá da và rượu bia: nghiên cứu nói gì

Cuối tuần nhậu xong, da xỉn thật hay do mình tưởng?

Tối thứ 7 đi nhậu hoặc hút thuốc cùng hội bạn, sáng chủ nhật soi gương thấy da xám, mắt húp, nếp nhăn như hằn sâu hơn. Nhiều bạn trẻ nghĩ đó chỉ là mệt, nhưng nghiên cứu cho thấy hút thuốc lão hoá da rõ rệt, còn rượu bia cũng có liên quan.

Bài này tóm tắt các nghiên cứu đó, để bạn biết thói quen nào hại da rõ nhất và nên làm gì. Đây là thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Hút thuốc lão hoá da: bằng chứng mạnh nhất

Trong hai thói quen, hút thuốc có bằng chứng rõ ràng hơn. Một bài tổng quan năm 2009 trên tạp chí Journal of Investigative Dermatology Symposium Proceedings ghi nhận hút thuốc là yếu tố dự báo độc lập mạnh của nếp nhăn trên mặt.

Cơ chế theo bài này: chiết xuất khói thuốc gây stress oxy hoá trong nguyên bào sợi (tế bào làm ra collagen), làm giảm tổng hợp collagen và kích hoạt các enzyme MMP vốn phân huỷ collagen.

• Collagen là thứ giữ da căng và đàn hồi
• Khói thuốc vừa làm ít collagen đi, vừa đẩy nhanh việc phá collagen có sẵn
• Kết quả nhìn thấy được là da kém đàn hồi, nếp nhăn xuất hiện sớm

Hút thuốc làm nếp nhăn lộ ở đâu trên mặt?

Một khảo sát năm 2019 trên 3.267 phụ nữ 18-75 tuổi ở Mỹ, Úc, Canada và Anh (đăng trên Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology) cho thấy người hút thuốc có nếp nhăn nặng hơn ở nhiều vùng.

• Nếp nhăn trán, đuôi mắt (chân chim) và giữa hai chân mày
• Bọng mắt và rãnh trũng dưới mắt
• Rãnh cười, nếp quanh khoé miệng và quanh môi
• Môi kém đầy đặn hơn

Lưu ý: người tham gia tự chấm mức lão hoá của mình qua thang ảnh, và nghiên cứu có nhà tài trợ là hãng dược mỹ phẩm. Vì vậy hãy xem đây là dấu hiệu liên quan, không phải bằng chứng nhân quả tuyệt đối.

Rượu bia và da: uống bao nhiêu thì bắt đầu lộ?

Cũng trong khảo sát năm 2019 ở trên, nhóm uống nhiều (từ 8 ly mỗi tuần trở lên) có nếp nhăn vùng trên mặt, bọng mắt, nếp quanh khoé miệng, má hóp và mạch máu li ti nổi rõ hơn nhóm uống ít.

Các tác giả cũng nói bằng chứng trước đây về rượu bia và lão hoá da còn lẫn lộn, vì các nghiên cứu trước thường có mẫu nhỏ. Nên cách an toàn là coi rượu bia là yếu tố có liên quan, chưa phải kết luận cuối cùng.

Điều đáng chú ý: khảo sát này không thấy hút thuốc liên quan đến má hóp hay mạch máu nổi, còn rượu thì có. Hai thói quen ảnh hưởng da theo hai hướng khác nhau, nên cả hai đều đáng giảm.

Hút thuốc dưới nắng: nguy cơ nếp nhăn cộng dồn

Một nghiên cứu năm 2001 trên 83 người (đăng trên Photodermatology, Photoimmunology and Photomedicine) cho thấy tuổi, số bao-năm hút thuốc và thời gian phơi nắng đều là yếu tố nguy cơ độc lập của nếp nhăn mặt. Người phơi nắng trên 2 giờ mỗi ngày và hút thuốc 35 bao-năm có nguy cơ nếp nhăn gấp 11,4 lần người không hút thuốc và ít nắng cùng tuổi.

Đây là nghiên cứu nhỏ, nhưng thí nghiệm trên tế bào của họ cũng cho thấy khói thuốc và tia UVA cùng làm tăng MMP-1, cộng dồn với nhau. Nghĩa là dù bạn chưa bỏ được thuốc, thoa chống nắng mỗi sáng vẫn giúp ích.

Nhậu khuya, thức khuya: phần da xỉn mà nghiên cứu chưa đo

Các buổi tiệc cuối năm thường đi kèm thức khuya. Các nghiên cứu ở trên không đo ảnh hưởng của giấc ngủ, nên bài không kết luận phần nào của làn da xỉn là do rượu, phần nào do thiếu ngủ.

Nếu chưa thể bớt tiệc, ít nhất hãy giữ giấc ngủ đều ở những ngày còn lại trong tuần.

Giảm hại cho da khi chưa bỏ được: 5 việc nên làm

Bạn không cần hoàn hảo, chỉ cần làm đúng vài thứ.

• Giảm số điếu và số ly trước, bỏ hẳn thuốc nếu có thể, vì bỏ thuốc có lợi cho cả sức khoẻ tổng thể chứ không chỉ da
• Thoa kem chống nắng mỗi sáng, nhất là khi hay ra ngoài hút thuốc
• Tẩy trang kỹ rồi rửa mặt trước khi ngủ, kể cả khi về muộn
• Uống nước xen kẽ khi nhậu và ngủ đủ giấc những ngày sau
• Có nếp nhăn sớm, da đỏ bất thường hoặc nổi mạch máu nhiều thì đi khám da liễu thay vì tự mua đủ thứ

Câu hỏi thường gặp về hút thuốc lão hoá da

Hút thuốc có làm da già sớm thật không?

Các nghiên cứu dịch tễ ghi nhận hút thuốc liên quan rõ đến nếp nhăn mặt, và nghiên cứu trên tế bào cho thấy khói thuốc làm giảm collagen. Vì vậy hút thuốc được xem là yếu tố làm lão hoá da sớm.

Rượu bia có làm da xấu đi không?

Khảo sát 2019 thấy người uống từ 8 ly mỗi tuần có bọng mắt, má hóp và mạch máu nổi nhiều hơn. Bằng chứng chưa thống nhất, nên đừng xem đây là kết luận chắc chắn.

Bỏ thuốc rồi da có tốt lên không?

Bỏ thuốc tốt cho sức khoẻ nói chung. Các nguồn bài này dùng chưa đo mức hồi phục của da, nên mình không hứa kết quả cụ thể.

Thoa chống nắng có bù được tác hại của thuốc lá không?

Không bù hết được. Nhưng nghiên cứu năm 2001 cho thấy nắng và khói thuốc đều là yếu tố độc lập, nên giảm được yếu tố nào thì da đỡ chịu thiệt yếu tố đó.