Mụn do khẩu trang và mụn lưng: nguyên nhân, cách phòng

Mụn do khẩu trang: vì sao đeo cả ngày là da lại nổi mụn

Bạn đeo khẩu trang đi làm, đi học, ngồi xe máy cả buổi, rồi thấy mụn do khẩu trang mọc quanh cằm, má, mũi. Hoặc sau buổi tập, lưng và vai nổi từng mảng nhỏ li ti. Hai chuyện này nghe khác nhau nhưng nguyên nhân khá giống nhau.

Mụn do khẩu trang (còn gọi là maskne) được các tác giả trên tạp chí International Journal of Dermatology năm 2021 mô tả là một dạng của acne mechanica, tức mụn do cơ học. Nghĩa là da bị ép, bị cọ xát và bị bao kín trong thời gian dài, chứ không chỉ do da dầu hay do bạn rửa mặt chưa sạch.

Ma sát, mồ hôi, bít tắc: bộ ba gây mụn cơ học

Theo bài tổng quan năm 2021 trên International Journal of Dermatology, khẩu trang tạo ra một môi trường kín bí cho da. Vải cọ vào da, hơi thở và mồ hôi làm da ẩm hơn, nhiệt độ da cũng cao hơn. Các yếu tố này góp phần làm hệ vi sinh trên da mất cân bằng.

Với mụn lưng, cơ chế tương tự. Áo bó, dây balo cọ vào da, mồ hôi đọng lại, lỗ chân lông dễ bị bít. Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD) cũng lưu ý những thứ cọ vào lưng như balo có thể làm mụn lưng bùng lên.

• Ma sát: vải, dây đeo, quai balo cọ đi cọ lại trên da
• Mồ hôi và hơi ẩm: đọng lại dưới lớp vải không thoáng
• Bít tắc: dầu, mồ hôi, bụi và mỹ phẩm bị giữ lại trên da

Bài tổng quan năm 2021 nói trên cũng ghi nhận thời gian khẩu trang tiếp xúc với da càng dài thì nguy cơ nổi mụn càng cao.

Mụn lưng sau khi tập: thói quen sau buổi tập quyết định nhiều nhất

Mồ hôi tự nó không phải thủ phạm, nhưng để nó khô trên da dưới lớp áo ướt thì dễ có vấn đề. AAD khuyên nên tắm và thay đồ ngay sau khi tập hoặc đổ nhiều mồ hôi.

Nếu chưa tắm được ngay, hãy lau da bằng khăn giấy ướt không chứa dầu (oil-free), rồi đổi sang áo khô. Như vậy lưng bớt phải ngâm trong mồ hôi suốt đoạn đường về nhà.

• Thay áo tập ướt sớm, đừng ngồi nguyên áo ướt lướt điện thoại
• Giặt đồ tập sau mỗi lần mặc
• Tắm nhẹ nhàng, không chà mạnh: AAD cho biết chà xát làm mụn nặng thêm
• Tránh bông tắm sợi, cọ lưng, vì có thể làm da kích ứng thêm

Về xử lý mụn đã nổi, bạn xem bài riêng về mụn ẩn, mụn đầu đen để chọn cách phù hợp.

Chọn đồ tập và balo sao cho lưng ít bị cọ

AAD gợi ý mặc đồ tập rộng, làm bằng cotton hoặc vải thấm hút, thoát mồ hôi. Đồ bó sát giữ mồ hôi và tăng ma sát, nên với lưng hay nổi mụn, đồ vừa người hoặc hơi rộng sẽ dễ chịu hơn.

Với balo, AAD khuyên tránh những thứ cọ vào lưng, ví dụ dùng túi xách tay hoặc chuyển dây túi sang cánh tay. Nếu phải đeo balo cả ngày, ít nhất hãy để lớp áo sát lưng là áo khô, sạch.

• Ưu tiên áo tập rộng vừa, vải thoáng hoặc thấm hút
• Giặt áo sau mỗi lần tập, không mặc lại áo đã ướt mồ hôi
• Giảm thời gian đeo balo nặng nếu lưng đang nổi mụn
• Ra nắng thì bôi kem chống nắng ghi non-comedogenic cho vùng da không được che, vì AAD nói nắng có thể làm vết mụn sạm và lâu mờ hơn

Phòng mụn do khẩu trang: chọn, đeo và giặt đúng cách

AAD có danh sách các cách ngừa vấn đề da do khẩu trang. Những ý chính dễ làm ngay:

• Sau khi rửa mặt, thoa kem dưỡng ẩm không mùi, ghi non-comedogenic (không gây bít tắc lỗ chân lông)
• Với khẩu trang vải, lớp tiếp xúc da nên là chất liệu mềm tự nhiên như cotton; AAD cho biết nylon, polyester, rayon dễ gây kích ứng và nổi mụn hơn
• Khẩu trang vừa khít, không hở, nhưng không siết mạnh vào da
• Giặt khẩu trang vải sau khi dùng; không đeo lại khẩu trang bẩn vì dầu, mỹ phẩm và bụi bám lên đó có thể kích ứng da
• Trang điểm dưới khẩu trang dễ bít lỗ chân lông hơn; nếu cần, chọn sản phẩm ghi non-comedogenic

Một lưu ý nhỏ: bài tổng quan năm 2021 nói cotton cũng có hạn chế khi đeo khẩu trang vì vải dễ ẩm và bết lại. Vì vậy dù chọn chất liệu gì, quan trọng nhất vẫn là thay khẩu trang khi bị ẩm và giữ khẩu trang sạch.

Da đang mụn dưới khẩu trang: đừng thử thứ mới lúc này

AAD khuyên không nên bắt đầu dùng sản phẩm mạnh như tẩy tế bào chết, peel hay retinoid lần đầu trong lúc đang đeo khẩu trang, vì da dưới khẩu trang dễ nhạy hơn. Bài tổng quan năm 2021 cũng ghi rằng các thuốc trị mụn thông thường có thể gây kích ứng nhiều hơn khi da bị bít kín.

Nếu da bạn tự nhiên đỏ, rát, châm chích khi đeo khẩu trang, hãy xem lại dấu hiệu da nhạy cảm trước khi thêm sản phẩm mới.

Nếu đang theo phác đồ do bác sĩ da liễu kê, AAD nhắn là hãy giữ nguyên và báo bác sĩ nếu mụn nặng hơn khi đeo khẩu trang. Sau khi mụn nổi, vết thâm là chuyện khác, bạn có thể xem bài về thâm mụn.

Mẹo nhỏ cho ngày bận: đeo khẩu trang cả ngày hoặc tập về muộn

Không phải ngày nào cũng làm được tất cả. Những việc nhỏ này vẫn đáng làm:

• Để trong túi 1-2 chiếc khẩu trang sạch dự phòng, đổi khi khẩu trang bị ẩm
• Mang theo khăn giấy ướt không dầu và một chiếc áo khô để thay sau tập
• Rửa mặt nhẹ nhàng sau khi tháo khẩu trang về nhà, rồi thoa kem dưỡng không gây bít tắc, theo gợi ý của AAD
• Không nặn mụn, không cào gãi vùng đang đeo khẩu trang

Da cần thời gian để đổi khác: theo AAD, với mụn lưng, cách làm đúng có thể mất khoảng 6-8 tuần mới thấy khác biệt. Vì vậy hãy kiên nhẫn trước khi kết luận cách nào không hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp về mụn do khẩu trang

Mụn do khẩu trang có giống mụn thường không?

Về hình thức có thể giống, nhưng nguyên nhân chính là ma sát, nóng ẩm và bít tắc ở vùng da bị che. Vì vậy ngoài chăm da, bạn cần để ý cách đeo và giữ khẩu trang sạch.

Mụn lưng có phải do tắm chưa sạch không?

Không hẳn. AAD lưu ý chà mạnh hoặc dùng bông tắm sợi có thể làm mụn tệ hơn. Điều quan trọng hơn là thay đồ ướt, tắm nhẹ nhàng sớm sau khi ra mồ hôi và giảm ma sát.

Khi nào nên gặp bác sĩ da liễu?

AAD nói mụn lưng cần khoảng 6-8 tuần để thấy khác biệt; nếu không cải thiện sau thời gian đó, hoặc mụn sâu, đau, bạn nên gặp bác sĩ da liễu. Với mụn dưới khẩu trang lên nặng hơn, AAD cũng khuyên liên hệ bác sĩ da liễu.

Có nên bỏ khẩu trang để hết mụn không?

Tuỳ hoàn cảnh: khi cần đeo khẩu trang để bảo vệ sức khoẻ thì cứ đeo, và dùng các cách trên để giảm tác động lên da. Nếu mụn nặng, hãy hỏi bác sĩ cách vừa đeo khẩu trang vừa điều trị.