Mụn nội tiết nữ: dấu hiệu và khi nào nên đi khám bác sĩ

Mụn nội tiết nữ: vì sao chăm da kỹ vẫn nổi đúng kỳ kinh?

Bạn rửa mặt đúng cách, dùng đủ bước, vậy mà cứ đến gần kỳ kinh là cằm và quai hàm lại nổi mụn. Đó là lý do nhiều bạn nghi mình bị mụn nội tiết nữ.

Theo Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD), phụ nữ có hormone dao động quanh kỳ kinh, khi mang thai, tiền mãn kinh, mãn kinh, và sau khi bắt đầu hoặc ngưng thuốc tránh thai. AAD cũng cho biết hormone mất cân bằng có thể dẫn tới mụn.

Bài này giúp bạn nhận ra dấu hiệu gợi ý, biết lúc nào nên đi khám và hiểu các hướng điều trị để trao đổi với bác sĩ cho đỡ bỡ ngỡ. Bài không thể chẩn đoán thay bác sĩ.

Mụn quanh cằm đến kỳ kinh: 3 dấu hiệu gợi ý nội tiết

Không có dấu hiệu nào đủ để kết luận, nhưng nếu bạn thấy nhiều ý dưới đây cùng lúc thì đáng để ghi nhận.

• Vị trí: mụn tập trung ở cằm, quai hàm, phần dưới mặt và cổ. AAD ghi nhận nhóm phụ nữ bị mụn ở vùng này dai dẳng dù đã thử nhiều cách thường đáp ứng tốt với liệu pháp hormone do bác sĩ chỉ định
• Chu kỳ: mụn nặng lên trước hoặc trong kỳ kinh rồi dịu bớt, tháng nào cũng lặp lại
• Dai dẳng: mụn có thể là nốt sưng, đau, nằm sâu, và chăm da thông thường không cải thiện nhiều

Mẹo nhỏ: ghi lại ngày nổi mụn và ngày bắt đầu kỳ kinh trong 2-3 tháng bằng ghi chú điện thoại. Cuốn nhật ký này giúp bác sĩ nhìn ra quy luật nhanh hơn nhiều so với việc bạn nhớ lại.

Bài này không chẩn đoán được: mụn quai hàm còn có nguyên nhân khác

Mụn ở quai hàm không đồng nghĩa với mụn nội tiết. Khẩu trang cọ xát, mồ hôi, mỹ phẩm hoặc sản phẩm chăm tóc gây bít lỗ chân lông cũng hay gây mụn ở vùng này.

AAD liệt kê các yếu tố có thể gây mụn ở người trưởng thành: hormone dao động, căng thẳng, tiền sử gia đình, sản phẩm chăm tóc và chăm da, tác dụng phụ của một số thuốc và cả các bệnh lý chưa được chẩn đoán. Nếu nghi một loại thuốc đang dùng gây mụn, AAD dặn cứ tiếp tục dùng và trao đổi với bác sĩ đã kê đơn.

Vì vậy, việc phân biệt các nguyên nhân này nên để bác sĩ làm sau khi hỏi bệnh và khám da.

Mụn nội tiết khi nào đi khám: những lúc không nên chờ thêm

AAD khuyên nếu không có gì làm sạch mụn của bạn thì nên gặp bác sĩ da liễu. Nếu đã chăm da đều vài tuần mà mụn vẫn không đỡ, bạn cũng không cần chờ thêm.

Bạn nên đặt lịch sớm hơn khi gặp các tình huống sau:

• Mụn nốt to, sâu, đau hoặc để lại sẹo (AAD xếp những trường hợp này vào nhóm cần bác sĩ da liễu)
• Vết thâm còn lại sau khi mụn đã lành
• Mụn nặng dần, kéo dài nhiều tháng dù bạn đã chăm da đều
• Chu kỳ kinh bất thường, hoặc kèm các thay đổi khác như rậm lông, bạn nên kể với bác sĩ để được cân nhắc có cần khám thêm về nội tiết hay không

Mụn kéo dài còn ảnh hưởng tâm trạng và sự tự tin. Một tổng quan trên tạp chí Dermatologic Therapy (2015) nhắc rằng mụn dai dẳng có thể liên quan tới lo âu, thu mình và giảm chất lượng sống. Đi khám sớm là chăm sóc bản thân, không phải làm quá.

Trong lúc chờ lịch khám: chăm da thế nào cho đúng

Với mụn nhẹ đến vừa ở người trưởng thành, AAD gợi ý các hoạt chất như adapalene (một retinoid bôi) và benzoyl peroxide. Nếu mới thử benzoyl peroxide, AAD khuyên bắt đầu với nồng độ 2,5% để hạn chế khô và kích ứng.

• Bôi một lớp mỏng lên cả vùng hay nổi mụn, không chỉ chấm lên từng nốt
• Dùng một sản phẩm trong 6-8 tuần rồi hãy đánh giá, đừng thêm hoạt chất mới liên tục
• AAD cho biết thường mất khoảng 4-8 tuần để thấy mụn ít đi và khoảng 16 tuần để mụn lắng hẳn
• Chọn sản phẩm ghi không gây bít lỗ chân lông (non-comedogenic) hoặc không dầu (oil-free)

Đừng nặn mụn sưng sâu hoặc chồng nhiều hoạt chất cùng lúc vì dễ kích ứng và để lại thâm. Nếu bạn đang có kế hoạch mang thai hoặc đang mang thai, hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc trị mụn nào.

Các lựa chọn điều trị bác sĩ có thể cân nhắc

Phần này để bạn hiểu và hỏi bác sĩ, không phải để tự quyết định dùng thuốc. Theo AAD, các bác sĩ da liễu thường kết hợp hai hay nhiều phương pháp.

• Thuốc bôi: retinoid bôi và benzoyl peroxide như ở mục trên là nền tảng cho nhiều trường hợp mụn
• Thuốc tránh thai: AAD cho biết thuốc có thể hiệu quả với mụn đầu đen, đầu trắng, mụn viêm và cả nốt sâu. FDA đã phê duyệt một số loại cho mục đích trị mụn. Thuốc có thể làm tăng nguy cơ huyết khối, nhồi máu cơ tim và tăng huyết áp, nên bác sĩ phải đánh giá bạn có phù hợp không. AAD nêu thường cần khoảng 2-3 tháng để thấy hiệu quả
• Spironolactone: AAD cho biết bác sĩ kê thuốc này, vốn dùng để điều trị huyết áp cao, cho mụn nốt sâu, đau ở vùng dưới mặt, quai hàm và cổ. Nếu mang thai khi đang dùng, em bé có thể bị dị tật nặng, nên bạn cần trao đổi kỹ với bác sĩ về việc tránh thai. AAD cũng dặn tránh nước dừa và thực phẩm bổ sung chứa kali

AAD cho biết khi liệu pháp hormone có hiệu quả, người bệnh có thể dùng lâu dài và thường ngưng các thuốc trị mụn khác. Tổng quan năm 2015 trên Dermatologic Therapy cũng cho rằng liệu pháp hormone được bác sĩ dùng cho phụ nữ trưởng thành bị mụn từ khoảng bốn thập kỷ nay. Mỗi người đáp ứng khác nhau và không ai có thể hứa trước kết quả.

Câu hỏi thường gặp về mụn nội tiết nữ

Mụn nổi trước kỳ kinh có chắc chắn là mụn nội tiết không?

Không chắc chắn. Hormone dao động quanh kỳ kinh là một yếu tố được AAD nêu, nhưng căng thẳng, sản phẩm chăm da, thuốc đang dùng hay bệnh lý nền cũng có thể liên quan. Bác sĩ mới là người đánh giá.

Mụn nội tiết khi nào đi khám?

Khi chăm da đều vài tuần không đỡ, mụn nốt to, sâu, đau, có sẹo hoặc thâm, hoặc kinh nguyệt bất thường. AAD khuyên gặp bác sĩ da liễu nếu không gì làm sạch được mụn.

Tôi có thể tự mua thuốc tránh thai hay spironolactone để trị mụn không?

Không nên. Cả hai đều là thuốc kê đơn có chống chỉ định và tác dụng phụ riêng, bác sĩ phải đánh giá sức khoẻ của bạn trước khi quyết định.

Mụn nội tiết có chữa dứt điểm được không?

Nhiều trường hợp có thể kiểm soát tốt khi điều trị đúng và kiên nhẫn, nhưng mỗi người đáp ứng khác nhau và mụn có thể tái phát. Đừng kỳ vọng khỏi hẳn, hãy theo dõi cùng bác sĩ.