Tái chế pin cũ đúng cách: xử lý rác thải điện tử an toàn

Điện thoại cũ trong ngăn kéo: vì sao tái chế pin cũ đáng bận tâm

Ai cũng có một ngăn kéo đầy máy cũ, và chuyện tái chế pin cũ thường bị gác lại vì chẳng ai chắc nên đem đi đâu. Đó là điện thoại đời cũ, sạc dự phòng chai pin, tai nghe chỉ còn một bên kêu. Vứt thì tiếc, giữ thì chiếm chỗ, nhưng cộng lại thì không nhỏ.

Theo báo cáo Global E-waste Monitor 2024, thế giới thải ra 62 triệu tấn rác điện tử năm 2022, tăng 82% so với năm 2010. Chỉ 22,3% lượng này được ghi nhận là đã thu gom và tái chế đúng quy trình.

Rác thải điện tử bị bỏ phí bao nhiêu mỗi năm?

Cũng theo báo cáo trên, khoảng 62 tỷ USD tài nguyên có thể thu hồi đã không được tính đến trong năm 2022. Báo cáo còn nhắc rác điện tử chứa chất độc như thuỷ ngân, loại có thể gây hại cho não và hệ thần kinh.

Với người dùng bình thường, điều đáng nhớ là máy cũ không phải rác thường. Bên trong nó có kim loại đáng thu hồi và cả chất cần xử lý cẩn thận.

• Mỗi chiếc điện thoại, sạc dự phòng, tai nghe cũ đều là một phần của con số trên
• Xử lý đúng từ nhà là cách đơn giản nhất để góp phần giảm lượng bị bỏ phí
• Giữ máy trong ngăn kéo mãi cũng không giải quyết được gì

Pin lithium-ion: vì sao không được bỏ vào thùng rác

Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) nêu rõ: pin lithium-ion và thiết bị chứa chúng không nên cho vào thùng rác sinh hoạt hay thùng tái chế thông thường. Lý do là pin có thể bị nghiền hoặc ép khi vận chuyển và phân loại, tạo nguy cơ cháy.

EPA cũng lưu ý pin đã dùng rồi vẫn có thể còn đủ năng lượng để gây thương tích hoặc cháy. Nghĩa là pin chai không đồng nghĩa với pin an toàn.

Nếu bạn đang cân nhắc thay sạc dự phòng, bài này nói về cách chọn loại an toàn:

Trước khi đem đi: 4 việc làm tại nhà trong 10 phút

Chuẩn bị xong thì việc giao máy gọn hơn nhiều, và quan trọng là bạn không để lại dữ liệu cá nhân.

• Sao lưu ảnh, tin nhắn, danh bạ rồi đăng xuất tài khoản (iCloud, Google, Samsung)
• Khôi phục cài đặt gốc để xoá dữ liệu trên máy
• Dán băng keo lên hai đầu cực pin rời, hoặc bỏ mỗi pin vào một túi nhựa riêng, đúng như EPA khuyến nghị để phòng cháy
• Gom thiết bị vào hộp, để chỗ khô ráo, tránh nắng

Chưa sao lưu ảnh? Xem cách làm đơn giản ở đây:

Pin phồng, máy nóng bất thường: đừng tự tháo

Nếu pin bị hư hỏng, EPA khuyên liên hệ nhà sản xuất pin hoặc thiết bị để được hướng dẫn xử lý cụ thể. Pin phồng nên coi là pin hư: đừng chọc, bẻ hay ép, và đừng tiếp tục sạc.

Apple cũng nêu trên trang hỗ trợ AirPods: pin lithium-ion bên trong nên được Apple hoặc đơn vị dịch vụ được uỷ quyền tái chế, và sản phẩm phải được xử lý riêng với rác sinh hoạt. Với các hãng khác, cách chắc nhất là hỏi trung tâm bảo hành chính hãng.

Máy nóng bất thường khi sạc cũng là tín hiệu nên kiểm tra pin sớm:

Đem máy và pin cũ đi đâu ở Việt Nam?

Theo bài tổng hợp của VnEconomy (2/1/2025), nhà sản xuất và nhập khẩu các sản phẩm điện, điện tử như điện thoại, laptop, máy tính bảng, TV, loa phải thực hiện trách nhiệm tái chế theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP, bằng cách tự tái chế hoặc đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. Quy định này đặt trách nhiệm lên doanh nghiệp, không phải lên người dùng.

Với mình, cách thực tế là hỏi trước khi mang đi:

• Hãng bạn mua máy: hỏi trung tâm bảo hành có nhận máy, pin cũ không
• Chương trình thu hồi chính thức của hãng, nếu có trên trang hỗ trợ
• Điểm thu gom do địa phương hoặc ban quản lý khu dân cư chỉ định

Quy định có thể được sửa đổi, nên hãy kiểm tra thông tin mới nhất trước khi đi. Đừng bán máy hỏng cho người thu mua rong nếu không biết họ xử lý ra sao.

Kéo dài tuổi thọ máy để bớt rác ngay từ đầu

Cách xử lý rác tốt nhất là chưa phải bỏ. Pin bền hơn, máy dùng thêm 1-2 năm thì bạn đỡ tốn tiền, và rác điện tử cũng ít đi.

• Tránh để máy nóng, tránh sạc khi bọc kín trong chăn
• Dùng sạc và cáp đạt chuẩn
• Thay pin chính hãng thay vì đổi cả máy khi máy còn tốt
• Tặng hoặc bán lại máy còn chạy được cho người cần

Hai bài này giúp pin bền hơn:

Câu hỏi thường gặp về tái chế pin cũ

Pin điện thoại cũ có vứt được vào thùng rác không?

Không nên. EPA khuyến cáo pin lithium-ion và thiết bị chứa pin không bỏ vào rác sinh hoạt, vì có nguy cơ cháy khi bị nghiền ép.

Pin hết điện hoàn toàn thì an toàn rồi đúng không?

Không chắc. EPA nói pin đã dùng vẫn có thể còn đủ năng lượng gây thương tích hoặc cháy, nên vẫn cần dán đầu cực hoặc bỏ túi riêng.

Có cần xoá dữ liệu trước khi giao máy cũ không?

Có. Sao lưu rồi khôi phục cài đặt gốc để không để lại ảnh, tin nhắn hay tài khoản trên máy.

Pin phồng thì làm sao?

Ngừng sạc, không tự tháo hay ép, và liên hệ hãng hoặc trung tâm bảo hành để được hướng dẫn.