Chăm sóc da cho người mới: xác định loại da đến routine

Chăm sóc da cho người mới: bắt đầu từ đâu khi tủ đã đầy đồ mà da vẫn chưa ổn?

Bạn lướt video, thấy ai cũng có một dãy chai lọ, rồi mua theo: toner, serum, tẩy tế bào chết, mặt nạ. Dùng được hai tuần thì da đỏ rát, hoặc chẳng khác gì, còn ví thì nhẹ đi trông thấy, trong khi chăm sóc da cho người mới không cần nhiều bước đến vậy.

Bài này đi theo đúng thứ tự bạn sẽ cần: biết da mình thuộc loại nào, chọn bộ ba cốt lõi, xếp đúng thứ tự, rồi tránh những sai lầm tốn tiền nhất.

Các ý trong bài dựa trên hướng dẫn của Hiệp hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD) và một tổng quan trên tạp chí da liễu, nguồn ở cuối trang. Nếu da bạn đang có vấn đề nặng như mụn viêm nhiều, đau rát kéo dài, hãy gặp bác sĩ da liễu thay vì tự mua thêm sản phẩm.

Mục lục nhanh:

• Xác định loại da
• Routine 3 bước cốt lõi
• Cách rửa mặt đúng
• Routine theo từng loại da
• Thứ tự các bước và cách đọc thành phần
• Sai lầm người mới hay mắc
• Ngân sách sinh viên
• Câu hỏi thường gặp

Cách xác định loại da: da bạn dầu, khô, hỗn hợp hay nhạy cảm?

AAD khuyên chọn sản phẩm hợp với nhu cầu của da. Vậy da bạn thuộc loại nào, dầu, khô, thường, hỗn hợp hay nhạy cảm? Bạn có thể tự quan sát, không cần dụng cụ gì.

Rửa mặt sạch bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ, lau khô nhẹ nhàng rồi chưa thoa gì cả. Sau vài tiếng, nhìn vào gương và đối chiếu:

• Da dầu: vùng trán, mũi, cằm và cả má bóng nhờn, lỗ chân lông dễ thấy
• Da khô: cảm giác căng, có thể bong nhẹ, không thấy bóng dầu
• Da hỗn hợp: vùng chữ T bóng dầu nhưng hai má bình thường hoặc hơi khô
• Da thường: không quá dầu, không quá khô, ít khó chịu
• Da nhạy cảm: dễ đỏ, châm chích, ngứa khi đổi sản phẩm hoặc thời tiết thay đổi

Đây là cách tự quan sát đơn giản chứ không phải chẩn đoán. Da cũng đổi theo mùa, theo stress, theo độ ẩm, nên đừng cố chốt cứng một nhãn.

Thực tế đó cũng được giới chuyên môn nhắc tới. Trong một bài tổng quan trên tạp chí Dermatologic Clinics năm 2008, bác sĩ Leslie Baumann cho rằng các nhóm da truyền thống gần như không đổi suốt một thế kỷ trong khi thị trường mỹ phẩm phát triển rất nhanh, và đề xuất cách phân loại theo bốn cặp: dầu hay khô, nhạy cảm hay không, có sắc tố hay không, nhăn hay không. Cách này cho 16 nhóm, nhưng với người mới, bốn nhóm quen thuộc ở trên là đủ để chọn sữa rửa mặt và kem dưỡng.

Nếu bạn sống ở nơi nóng ẩm, da dầu lên trông thấy vào mùa hè, hãy xem thêm bài này.

Routine skincare cho người mới: chỉ 3 món cốt lõi, sáng và tối

Từ các hướng dẫn của AAD, bộ khung cho người mới gói gọn trong ba việc: rửa mặt nhẹ nhàng, dưỡng ẩm, chống nắng. Mọi thứ khác là phần thêm, chưa cần thiết lúc mới bắt đầu.

Buổi sáng:

• Rửa mặt bằng nước ấm và sữa rửa mặt dịu nhẹ
• Thoa kem dưỡng ẩm
• Thoa kem chống nắng

Buổi tối:

• Tẩy trang nếu bạn có dùng kem chống nắng hoặc trang điểm
• Rửa mặt lại bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ
• Thoa kem dưỡng ẩm

Về chống nắng, AAD khuyên chọn loại phổ rộng (bảo vệ cả UVA và UVB), SPF 30 trở lên và chống nước, thoa mỗi ngày trước khi ra ngoài. Nếu bạn hay đi xe máy hoặc đi bộ đến trường, đây là món đáng đầu tư nhất trong ba món.

Về rửa mặt, AAD khuyên rửa khi thức dậy, trước khi ngủ và sau khi đổ mồ hôi. Muốn biết cụ thể mấy lần là đủ cho từng trường hợp:

Cách rửa mặt đúng: nhẹ tay, nước ấm, không chà xát

Rửa mặt là bước ai cũng làm, nhưng cũng là bước làm sai nhiều nhất. AAD hướng dẫn dùng nước ấm và sữa rửa mặt dịu nhẹ, massage bằng đầu ngón tay theo vòng tròn, rửa sạch hoàn toàn rồi thấm khô bằng khăn sạch.

Cũng theo AAD, đừng chà mạnh cho "sạch", vì chà xát làm da kích ứng và có thể làm mụn nặng thêm. Sau khi tập thể thao hay đi nắng, hãy thấm mồ hôi nhẹ nhàng rồi rửa mặt thay vì lau mạnh bằng khăn.

Một số điểm nhỏ nên nhớ:

• Nước ấm, không dùng nước quá nóng
• Dùng đầu ngón tay, không cần bông hay dụng cụ chà
• Thấm khô bằng khăn sạch, không chà
• Tối nào cũng tẩy sạch lớp trang điểm trước khi ngủ, vì AAD cho biết ngủ khi chưa tẩy trang có thể làm da lão hoá nhanh hơn và gây nổi mụn

Routine theo loại da: da dầu, da khô, da hỗn hợp và da nhạy cảm nên khác nhau ở đâu?

Ba bước cốt lõi giống nhau cho mọi người. Cái khác nằm ở việc chọn kết cấu và độ nhẹ của từng món.

Da dầu: chọn sản phẩm ghi "oil free" và "noncomedogenic", theo AAD có nghĩa là không gây bít lỗ chân lông hay nổi mụn. Vẫn phải dùng kem dưỡng ẩm, vì AAD nhấn mạnh da dầu vẫn cần được giữ ẩm; chọn gel hoặc lotion mỏng nhẹ là hợp lý. Nếu dùng giấy thấm dầu, chỉ ấn nhẹ vài giây, đừng chà vì sẽ làm dầu lan sang chỗ khác.

Da khô: ưu tiên sữa rửa mặt không tạo cảm giác căng sau khi rửa, và kem dưỡng ẩm đặc hơn một chút. AAD cũng lưu ý da khô hợp với sữa rửa mặt có khả năng giữ ẩm.

Da hỗn hợp: dùng chung một bộ nhẹ nhàng cho cả mặt là cách đơn giản nhất. Nếu vùng chữ T bóng, bạn có thể dùng kem dưỡng mỏng hơn ở đó, còn hai má dày hơn một chút. Không cần mua hai bộ khác nhau.

Da nhạy cảm: ít sản phẩm hơn là tốt hơn. Giữ ba món cốt lõi, đổi từng món một và thử trước trên một vùng da nhỏ vài ngày. Đỏ rát kéo dài thì ngưng và hỏi bác sĩ.

Bạn muốn biết thứ tự cụ thể cho buổi sáng và buổi tối?

Thứ tự các bước và cách đọc bảng thành phần để khỏi mua nhầm

Nguyên tắc chung dễ nhớ: bước nào lỏng và nhẹ thì thoa trước, bước đặc hơn thoa sau, và kem chống nắng là bước cuối cùng của buổi sáng. Tối thì thay kem chống nắng bằng tẩy trang ở đầu quy trình.

Với người mới, chuỗi hoàn chỉnh trông như sau:

• Sáng: rửa mặt, dưỡng ẩm, chống nắng
• Tối: tẩy trang (nếu cần), rửa mặt, dưỡng ẩm

Sau này nếu muốn thêm sản phẩm hoạt tính như retinoid, AAD hướng dẫn thoa vào buổi tối, khoảng 20 đến 30 phút sau khi rửa mặt, và nếu da bị khô thì thoa thêm kem dưỡng ẩm không gây bít lỗ chân lông. Chưa cần thêm món này trong tháng đầu.

Khi cầm một chai trên tay, hãy tập đọc nhãn: tìm xem sản phẩm có ghi không gây bít lỗ chân lông, hợp loại da nào, và thành phần có gì bạn từng bị kích ứng.

Nếu bạn đang phân vân giữa AHA và BHA trong các sản phẩm tẩy da chết hoá học, đọc bài so sánh dưới đây trước khi mua:

Sai lầm người mới hay mắc: dùng quá nhiều bước, quá nhiều thứ cùng lúc

Những sai lầm dưới đây là chuyện bình thường khi mới bắt đầu, và đa số dễ sửa.

• Mua cả bộ theo quảng cáo: bạn không biết món nào hợp, món nào gây kích ứng. Hãy thêm từng món, cách nhau ít nhất vài tuần
• Chà mạnh để sạch: AAD cảnh báo rằng chà xát gây kích ứng và có thể làm mụn nặng hơn
• Dùng sữa rửa mặt quá mạnh: theo AAD, loại quá mạnh có thể làm da kích ứng
• Bỏ kem dưỡng khi da dầu: da dầu vẫn cần giữ ẩm
• Quên chống nắng, hoặc chỉ dùng khi đi biển: AAD khuyên dùng hằng ngày trước khi ra ngoài
• Ngủ quên khi chưa tẩy trang
• Tự xử lý mụn nặng bằng đủ thứ sản phẩm thay vì đi khám

Nhiều lầm tưởng khác về skincare còn lan truyền khá rộng, từ chuyện "càng đắt càng tốt" đến "da dầu thì không cần dưỡng ẩm". Bài này gỡ từng cái một:

Skincare cho sinh viên: ít tiền thì chi vào đâu trước?

Ngân sách hạn chế thì thứ tự ưu tiên khá rõ: kem chống nắng trước, sữa rửa mặt dịu nhẹ, rồi mới tới kem dưỡng ẩm. Ba món là đủ cho thời gian đầu, và bạn không cần lọ nào được quảng cáo là "thần thánh".

Một số cách tiết kiệm mà không mất hiệu quả:

• Chọn sản phẩm theo nhãn và thành phần, không theo độ nổi tiếng
• Mua kích thước nhỏ để thử trước khi mua chai lớn
• Không mua mặt nạ, serum, toner chỉ vì thấy người khác dùng
• Dùng hết món này rồi mới nghĩ tới món khác

Tuổi đôi mươi là lúc hình thành thói quen. AAD cho rằng ở độ tuổi này, những việc nên làm đều quen thuộc: chống nắng SPF 30 trở lên, rửa mặt sáng và tối, tẩy trang trước khi ngủ, chọn sữa rửa mặt hợp với loại da.

Xem thêm cách chăm da riêng cho tuổi 20 ở bài sau:

Câu hỏi thường gặp về chăm sóc da cho người mới

Người mới chăm sóc da nên bắt đầu bằng gì?

Bắt đầu bằng ba món: sữa rửa mặt dịu nhẹ, kem dưỡng ẩm và kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên. Dùng ổn định vài tuần rồi mới cân nhắc thêm sản phẩm khác.

Không xác định chính xác được loại da thì sao?

Không sao cả. Chọn sản phẩm dịu nhẹ, không gây bít lỗ chân lông và quan sát phản ứng của da. Da đổi theo mùa nên loại da cũng không cố định.

Da dầu có cần dùng kem dưỡng ẩm không?

Có. AAD nhấn mạnh da dầu vẫn cần giữ ẩm; chọn loại ghi "oil free" và "noncomedogenic".

Mỗi ngày nên rửa mặt mấy lần?

Theo AAD, rửa khi thức dậy, trước khi ngủ và sau khi đổ mồ hôi. Dùng nước ấm, đầu ngón tay và đừng chà xát, vì chà mạnh làm da kích ứng.

Bao lâu thì biết routine có hợp không?

Mỗi người một khác, nên cách an toàn là thay đổi từng món một và theo dõi da. Nếu bị đỏ, rát, ngứa kéo dài thì ngưng và hỏi bác sĩ da liễu.

Bạn có thể bắt đầu ngay tối nay với ba món cốt lõi, rồi quay lại các bài chi tiết ở trên khi cần đào sâu từng bước.